Dashi
Mungesa e energjisë do t’ju ngadalësojë dhe do t’ju bëjë të ndiheni të përgjumur. Marrja e detyrave krijuese dhe motivimi i vetes për t’u fokusuar në çështje të rëndësishme, do t’ju bëjë të ndiheni më pak të lodhur. Duhet të vlerësoni kohën dhe paratë ose përndryshe e ardhmja e afërt do të jetë plot me telashe dhe sfida. Kjo është dita e përsosur për të tërhequr vëmendjen e të tjerëve pa bërë shumë nga ana juaj.

Demi
Shmangni sjelljen impulsive ose kokëfortë në mbledhjet shoqërore, që të mos fitoni një emër të keq. Mbani nën kontroll zemërimin tuaj dhe trajtojini të gjithë në zyrë me mirësjellje. Devijimi nga kjo rrugë mund të vërë në rrezik punën tuaj, duke përkeqësuar drejtpërdrejt situatën tuaj financiare. Për beqarët e kësaj shenje të zodiakut, kjo është një kohë e mirë për të nisur një marrëdhënie të re.

Binjaket
Udhëtimet e këndshme dhe takimet sociale do t’ju bëjnë të ndiheni të relaksuar dhe të lumtur. Kjo mund të mos jetë një ditë shumë fitimprurëse, ndaj kontrolloni situatën tuaj të parave dhe kufizoni shpenzimet. Kur jeni në një humor të mirë, natyra juaj gazmore do të sjellë lumturi për ata që ju rrethojnë. Një pasion i njëanshëm do t’ju sjellë vetëm dhimbje.

Gaforrja
Sot do të jeni shumë aktivë. Do të ndiheni të fortë dhe të shëndetshëm. Pozicioni juaj financiar do të përmirësohet përmes spekulimeve ose fitimeve të papritura. Do të jetë një ditë kur romanca do të sundojë zemrën dhe mendjen tuaj.

Luani
Suksesi nga sipërmarrjet e kaluara do të rrisë besimin ndaj jush. Mund ta gjeni veten mes një situate të re emocionuese që është gjithashtu e dobishme për ju financiarisht. Përqendrohuni në gjëra të reja dhe kërkoni ndihmë nga miqtë tuaj më të mirë. Romanca do të sundojnë mendjen tuaj pavarësisht punëve në pritje.

Virgjëresha
Nëse jeni duke gjykuar zgjedhjet e dikujt tjetër, kujdesuni që të mos lëndoni ndjenjat e tyre. Thënia e gjërave të gabuara jo vetëm që do të ndikojë tek ata, por do të krijoni edhe një përshtypje të keqe për veten tuaj. Dikush me plane dhe ide të mëdha do t’ju tërheqë vëmendjen.

Peshorja
Do të ndiheni të fortë dhe të shëndetshëm. Shpërblimet financiare të sotme mund të mos jenë në përputhje me pritshmëritë tuaja. Një vizitë në një vend fetar do t’ju sjellë ngushëllim dhe paqe. I dashuri juaj mund të mos arrijë t’i vlerësojë gjestet tuaja të dashurisë sot. Të qenit i durueshëm dhe këmbëngulës do të jetë qasja më e mirë për ju për të arritur objektivat tuaja.

Akrepi
Niseni ditën me joga dhe meditim, pasi do të jetë e dobishme për ju dhe do të ruani nivelet tuaja të energjisë gjatë gjithë ditës. Biznesmenët sot mund të pësojnë humbje në tregtinë e tyre. Gjithashtu, mund t’ju duhet të shpenzoni para për të përmirësuar biznesin tuaj. Dikush që njihni mund të jetë në një humor flirtues.

Shigjetari
Çdo para që keni kursyer kohët e fundit, do t’ju vijë në ndihmë sot. Çështjet në frontin e familjes mund të jenë problematike. Neglizhimi i përgjegjësive tuaja familjare mund të shkaktojë zemërimin e një anëtari të familjes. Kjo nuk është një ditë në të cilën dëshironi të luani rolin vartës në jetën tuaj të dashurisë.

Bricjapi
Përgjithësisht do të jetë një ditë argëtuese. I dashuri/e dashura do ta ndiejë mungesën tuaj gjatë gjithë ditës. Planifikoni një surprizë dhe bëjeni këtë një ditë më të bukur dhe të paharrueshme. Një veprim i mirë nga ana juaj mund ta kthejë një rival në punë, në një shok të dobishëm.

Ujori
Sot do të jeni plot energji, çfarëdo që të bëni, do të jeni në gjendje ta bëni në gjysmën e kohës që merrni zakonisht. Përmbajuni buxhetit tuaj për të shmangur kufizimet financiare. Miqtë ose familja do të bëjnë çmos për t’ju kënaqur. Do të jeni të dashur, pavarësisht indiferencës së partnerit.

Peshqit
Do të jeni në humor për të udhëtuar dhe për të shpenzuar para, por kjo mund të çojë në pendim. Lajmet e papritura dhe të mira gjatë pjesës së fundit të ditës do të sjellin lumturi. Përpiquni për sukses, do të jeni me fat, pasi kjo është një ditë e mirë për ju.

Dashi

Financiarisht, shpenzimet impulsive mund t’ju tundojnë. Në dashuri, Venusi dhe Saturni sugjerojnë gjeste delikate romantike dhe momente private; një darkë e qetë mund të jetë më e dobishme sesa një gjest madhështor. Nga ana shëndetësore, Marsi këshillon kujdes ndaj problemeve të tretjes.

Demi

Financiarisht, Mërkuri paralajmëron kundër shpenzimeve fshehtas. Profesionalisht, ka gjasa të keni rritje page. Në romancë, Venusi dhe Saturni tregojnë lidhje domethënëse përmes miqve ose aktiviteteve në grup. Sa i përket shëndetit, Marsi rrit energjinë tuaj, ideale për të filluar një regjim të ri fitnesi. Udhëtimi është i favorizuar, veçanërisht udhëtime të shkurtra për kohën e lirë ose vizita familjare.

Binjakë

Financiarisht, mund të keni shpenzime impulsive. Në punë, bëni kujdes me çështjet konfidenciale. Në dashuri, Venusi dhe Saturni nxjerrin në pah romancën në vendin e punës ose admirimin nga kolegët. Nga ana shëndetësore, Hëna thekson ekuilibrin emocional.

Gaforrja

Financiarisht, Venusi dhe Saturni tregojnë fitime të mundshme nga lidhjet jashtë shtetit ose sipërmarrjet arsimore. Profesionalisht, Jupiteri sugjeron mbështetje prapa skenave nga figura me ndikim. Në dashuri, Hëna këshillon durim dhe mirëkuptim për të shmangur keqkuptimet e vogla.

Luani

Financiarisht, Mërkuri favorizon investimet strategjike ose shpenzimet arsimore që premtojnë fitime në të ardhmen. Profesionalisht, Marsi këshillon kujdes ndaj konflikteve në vendin e punës ose rivaliteteve të fshehura. Në dashuri, Venusi dhe Saturni sugjerojnë lidhje të thella emocionale dhe biseda kuptimplote.

Virgjëresha

Financiarisht, Venusi dhe Saturni tregojnë fitime të mundshme përmes partneriteteve ose bashkëpunimeve. Profesionalisht, Jupiteri sjell mundësi për avancim në karrierë dhe njohje. Në dashuri, nuk përjashtohet mundësia e një debate të mundshëm.

Peshorja

Financiarisht, Marsi inkurajon vendosmërinë në ndjekjen e fitimeve monetare të lidhura me karrierën. Profesionalisht, bëni kujdes me çështjet konfidenciale. Në dashuri, Venusi dhe Saturni sugjerojnë gjeste praktike dhe akte shërbimi që forcojnë lidhjet.

Akrepi

Hëna rrit intuitën financiare, duke e bërë atë një ditë të shkëlqyer për investime ose planifikim financiar. Në dashuri, Marsi sugjeron shkëmbime pasionante dhe aventura emocionuese. Nga ana shëndetësore, këshillohet moderim në aktivitetet fizike.

Shigjetari

Hëna rrit ndjeshmërinë emocionale, duke e bërë thelbësore ruajtjen e ekuilibrit në ndërveprimet profesionale. Financiarisht, këshillohen investime të kujdesshme në prona ose përmirësime në shtëpi. Profesionalisht, Marsi këshillon kujdes në lidhje me politikat në vendin e punës.

Bricjapi

Një ditë e mrekullueshme për të bërë blerje, sepse dëshira për ndjekur stilet e fundit në modë do të jetë e theksuar. Një ditë perfekte për ta kaluar nën shoqërinë e partnerit. Imagjinata juaj duhet të fluturojë lart sot. Do t’ju lindë dëshira për kryer udhëtime në vende ekzotike dhe për të njohur kultura të reja.

Ujori

Endrrat tuaja në lidhje me paratë mund të bëhen realitet nëse kapni në kohë shansin. Yjet ju këshillojnë që të tregoheni me aktiv dhe të dëshmoni se ju vleni më shumë nga sa të tjerët mendojnë.

Peshqit

Venusi, Saturni intensifikojnë karizmën tuaj, duke e bërë atë një ditë të shkëlqyer për prezantime profesionale dhe ndërveprime shoqërore. Financiarisht, mund të ketë fitime përmes pronës ose sipërmarrjeve familjare. Profesionalisht, Marsi inkurajon vendosmërinë në zgjidhjen e një problemi të rëndësishëm.

Dashi
Puna mund të paraqesë sfida, por udhëheqja juaj e natyrshme do të shkëlqejë. Në çështjet e zemrës, një takim befasues, por i lezetshëm mund të jetë në horizont. Shëndeti mbetet i fortë, por mos injoroni asnjë shqetësim me të cilin mund të përballeni.
Demi
Është një ditë e mirë për të shprehur ndjenjat tuaja. Shëndeti është i qëndrueshëm, por mund të shfaqen probleme të vogla të lidhura me stresin. Argëtimi mund të shërbejë për një shpërqendrim shumë të nevojshëm.
Binjakët
Në planin financiar gjërat duken të qëndrueshme, me potencial për përfitime nga investimet. Në punë, idetë tuaja priten mirë, duke ndezur bashkëpunime interesante. Në dashuri, komunikimi është kyç. Sigurohuni që të ndani mendimet dhe ndjenjat tuaja.
Gaforrja
Horizonti financiar po ndriçohet, me përfitime të mundshme të papritura. Marrëdhënia juaj romantike do të lulëzojë nën ndikimin aktual planetar, duke thelluar lidhjet. Shëndeti është i fortë, por relaksimi mund të përmirësojë mirëqenien tuaj.
Luani
Sot këshillohet kujdes financiar, pasi yjet paralajmërojnë për shpenzime të panevojshme. Sfidat e lidhura me punën janë të pranishme, por vendosmëria juaj ju veçon. Dashuria është e gjallë dhe plot surpriza; shijoni spontanitetin.
Virgjëresha
Financiarisht, stabiliteti është tema, me një shans për përfitime në rritje nëpërmjet planifikimit të kujdesshëm. Në punë, natyra juaj e përpiktë të çon në vlerësim. Lidhja juaj në ♪5ift do të jetë e qetë.
Peshorja
Çështjet financiare kërkojnë vëmendje; investimet e mençura do të shpërblehen. Skenarët e punës mund të kërkojnë diplomaci. Jeta e dashurisë shkëlqen ngrohtësisht, duke nxitur një lidhje më të thellë me partnerin tuaj.
Akrepi
Në planin financiar, një qasje e kujdesshme është e dobishme. Sfidat e punës janë të kapërcyeshme me mendimin tuaj strategjik. Dashuria mund të ndihet intensive; përqafoni thellësinë e emocioneve. Shëndeti është i fortë, por përqendrohuni në kujdesin parandalues.
Shigjetari
Fitimet financiare janë të mundshme sot, ndoshta nga një burim i papritur. Puna është e ngarkuar, por përmbushëse, me mundësi për rritje të dukshme. Dashuria është aventureske dhe emocionuese, duke ju nxitur të eksploroni mënyra të reja për të vijuar marrëdhënien tuaj.
Bricjapi
Kujdesi financiar shpërblehet, me stabilitet dhe rritje të mundshme. Në sferën profesionale, aftësitë tuaja drejtuese janë thelbësore dhe të vlerësuara. Gjestet romantike do të kenë një ndikim të thellë tek ju sot.
Ujori
Financiarisht, idetë inovative çojnë në përfitime të mundshme. Puna kërkon përshtatshmëri. Dashuria është e çuditshme dhe e gëzueshme, duke sjellë momente mjaft të bukura për ju. Shëndeti në përgjithësi është i mirë, por bëni kujdes me stresin.
Peshqit
Dashuria do të jetë thellësisht shpirtërore sot. Mund të realizoni një udhëtim që do t’ju relaksojë pamasë. Ndërveprimet sociale do të jenë kuptimplota. Nuk parashikohen ndryshime në aspektin profesional.

Nga SEPA dhe open banking, risitë kryesore që priten në produktet dhe shërbimet financiare për 2025. Viti 2025 pritet të sjellë disa risi të rëndësishme për tregun financiar. Risitë prekin sektorin bankar, institucionet financiare jobanka të kredidhënies dhe të pagesave, por edhe tregun e sigurimeve.

Gjatë vitit 2025, pritet që të konkretizohet kryerja e transaksioneve të pagesave brenda sistemit SEPA, që do të ulë në mënyrë drastike koston e transfertave ndërkombëtare për shqiptarët brenda dhe jashtë vendit.

Gjithashtu, në vitin 2025, pritet që më në fund të jenë aktive shërbimet e open banking, që do t’u mundësojnë shqiptarëve të kryejnë pagesa nëpërmjet institucioneve fintech, duke përdorur llogarinë e tyre bankare.

Ndryshimet do të prekin edhe tregun e mikrofinancës. Me hyrjen në fuqi të rregulloreve të reja, dhënia e kredive të shpejta pa analizë financiare të huamarrësit pritet të vështirësohet.

Në sigurime, pritet që më në fund të realizohet aplikimi i parimit të bonus-malus dhe elementeve të tjera të rrezikut, që do të mundësojnë çmime të diferencuara për sigurimin e detyrueshëm të mjeteve.

Hyrja në SEPA pritet të kursejë 20 milionë euro në vit

Anëtarësimi në SEPA në nëntor të vitit 2024 ishte padyshim një nga hapat më të rëndësishëm të integrimit të Shqipërisë në Bashkimin Europian, të paktën për pjesën që lidhet me sektorin financiar.

Anëtarësimi në SEPA pritet të sjellë lehtësi të mëdha në kryerjen e pagesave ndërkombëtare me kosto më të ulëta dhe në kohë më të shpejtë. Aktualisht, sektori bankar në Shqipëri i ekzekuton transfertat ndërkombëtare nëpërmjet bankave të huaja korrespondente. Një zgjidhje e tillë sjell komisione të larta dhe kohë relativisht të gjatë për kryerjen e transfertave.

Sipas analizave të kryera nga Banka Botërore, aktualisht një pagesë nga Shqipëria drejt zonës SEPA sot kushton gati 10 herë më shumë se një pagesë brenda zonës SEPA. Transferta kërkon disa ditë pune, ndërsa me anëtarësimin në SEPA pritet që paratë të transferohen në llogarinë e përfituesit maksimalisht brenda një dite pune.

Lehtësimi i kryerjes së pagesave ndërkufitare me partnerin tregtar kryesor të Shqipërisë, Bashkimin Europian, pritet të lehtësojë zgjerimin e mëtejshëm të marrëdhënieve tregtare. Bizneset shqiptare do të kenë akses në një treg të madh me mundësi për zgjerimin e shërbimeve dhe produkteve dhe rritjen e konkurrencës.

Pjesëmarrja në SEPA vlerësohet se do të ketë kontribut domethënës në sektorë strategjikë siç është turizmi dhe në rritjen flukseve të lidhura me Investimet e Huaja Direkte. Ulja e kostove të transfertave në euro pritet të ndikojë dhe në formalizimin e flukseve të remitancave.

Sipas Bankës së Shqipërisë, vetëm në vitin e parë të pjesëmarrjes në SEPA, ekonomia shqiptare pritet të kursejë rreth 20 milionë euro. Nga pikëpamja e stabilitetit financiar, pjesëmarrja në SEPA ofron një mënyrë për të adoptuar sisteme më moderne, më të sigurta dhe më eficiente të pagesave elektronike.

Me miratimin e përfshirjes së Shqipërisë në zonën SEPA, institucionet e pagesave duhet të anëtarësohen individualisht për të marrë pjesë në skemat e saj. Koha e saktë që do të duhet për të mund të kryer transferta nëpërmjet SEPA-s nuk mund të thuhet me saktësi. Megjithatë, në dhjetor 2024, Guvernatori i Bankës së Shqipërisë, Gent Sejko, kërkoi nga institucionet e pagesave angazhim për ta arritur një objektiv të tillë brenda vitit 2025.

“Ndërsa kemi realizuar hapin e parë të anëtarësimit në juridiksionin e zonës SEPA, përfitimet konkrete ekonomike prej kësaj vendimmarrjeje do të jenë të shumëfishta.

Në radhë të parë, ky anëtarësim do t’u kursejë aktorëve ekonomikë rreth 20 milionë euro vetëm gjatë vitit të parë, si rezultat i uljes së komisioneve.

Së dyti, krijimi i një ambienti mbështetës për sektorë të rëndësishëm të ekonomisë si tregtia do të lehtësojë transaksionet me partnerët tanë kryesorë europianë dhe do t’u japë akses bizneseve shqiptare në një treg prej 500 milionë banorësh.

Së treti, ndikim të rëndësishëm pritet të ketë edhe në sektorin e turizmit, si dhe në dërgesat e emigrantëve dhe investimet direkte, të cilat kanë një kontribut domethënës për ekonominë shqiptare. Megjithatë, këto përfitime do të mund t’i prekim, pasi secili institucion financiar të aplikojë dhe të pranohet individualisht në skemat SEPA, çka kërkon që ato të jenë teknikisht të afta të lidhen me këto skema.

Për këtë nevojiten investime, të cilat në gjykimin tonë dhe tuajin, justifikohen plotësisht nga përfitimet që ekonomia shqiptare do të ketë nga pjesëmarrja direkte në SEPA. Edhe në këtë rast, Banka e Shqipërisë do të drejtojë procesin dhe do të mbështesë institucionet financiare të plotësojnë kriteret teknike të SEPA-s”, – tha Guvernatori.

SEPA është një nismë e hershme e Bashkimit Europian për harmonizimin e pagesave elektronike në Euro, ndërmjet vendeve anëtare. Skemat e Pagesave SEPA u sigurojnë qytetarëve dhe bizneseve europiane, pagesa ndërkufitare në monedhën e përbashkët, me të njëjtën kosto dhe lehtësi si pagesat brenda vendit të tyre. Megjithatë, zona gjeografike SEPA shtrihet edhe jashtë vendeve të BE-së, duke numëruar deri tani 36 vende që kanë harmonizuar standardet për pagesat elektronike në Euro.

Më në fund “troket” open banking

Open banking (banking i hapur) ishte një nga risitë më të rëndësishme të ligjit të ri “Për shërbimet e pagesave”, që hyri në fuqi në fillim të vitit 2021.

Në ndryshim nga bankingu tradicional, ku vetëm klienti dhe banka kanë akses në të dhënat financiare, bankingu i hapur iu jep mundësinë klientëve t’i ndajnë këto të dhëna në mënyrë të sigurt me një ofrues tjetër shërbimi, për të shtuar përfitimet e klientëve nga përvojat inovative financiare.

Kjo do të thotë se klientët mund të realizojnë shërbime pagesash nga llogaria e tyre bankare edhe nëpërmjet institucioneve të tjera financiare dhe jo domosdoshmërisht vetëm nëpërmjet bankës, ku kanë llogarinë.

Ky koncept është i lidhur kryesisht me dy shërbime të reja, atë të inicimit të shërbimit të pagesës dhe të informimit mbi llogaritë.

Open banking është një nga parimet kryesore të Direktivës së Dytë të Bashkimit Europian për pagesat (PSD 2) dhe synon të sjellë më shumë konkurrencë në treg, duke krijuar më shumë hapësira për institucionet financiare të pagesave.

Shërbimet e mbështetura në open banking duhet të testoheshin duke filluar që në 1 janar 2024, si pjesë e rregullores ”Për autentifikimin e thelluar të klientit dhe standardet e përbashkëta, të hapura dhe të sigurta të komunikimit”. Ndërsa që nga mesi i vitit 2024, shërbimet e open banking duhet të ishin aktive. Në fakt, një gjë e tillë nuk ka ndodhur.

Pas presioneve të mëdha nga Kryeministri dhe Ministri i Shtetit për Sipërmarrjen, u arrit që në mesin e vitit 2024 bankat të ishin gati për testimet e shërbimeve të open banking me institucionet financiare jobanka, kryesisht ato të parasë elektronike (e-money).

Por, përtej testimeve, fillimi i ofrimit të shërbimit pati pengesa të reja, për shkak të vonesës së licencimit të subjekteve të e-money nga Banka e Shqipërisë për ofrimin e shërbimeve të lidhur me open banking.

Sipas Bankës së Shqipërisë, vonesat erdhën për shkak të vakumeve të lidhura me rregulloret e brendshme të subjekteve dhe kontratat tip që duhet të lidhen mes tyre për këto shërbime.

Vetëm në nëntor të vitit 2024 u arrit të bëhej licencimi i operatorit të parë shërbimet që lidhen me open banking. Këto shërbime priten të ofrohen gjatë vitit 2025 dhe do të përbëjnë një nga risitë kryesore të lidhura me produktet dhe shërbimet financiare për këtë vit.

Sipas Bankës së Shqipërisë, operacionalizimi i open-banking është hapi i parë dhe thelbësor për funksionimin e financave të hapura (open-finance), e cila do të mundësojë dixhitalizimin e kredidhënies, investimeve dhe shërbimeve të tjera financiare për klientët.

Përveç përfitimeve personale të konsumatorit, Banka e Shqipërisë vlerëson se në një plan më të gjerë, kjo risi sjell dobi të shumta në rrugën drejt formalizimit të ekonomisë dhe përfshirjes financiare. Banka e Shqipërisë do të mbetet gjithmonë promotore e iniciativave pararojë dhe nxitjes së inovacionit që kërkon koha për rritjen e mirëqenies së shoqërisë shqiptare.

BSH tenton të shtrëngojë kreditë e shpejta dhe të lehta

Gjatë vitit 2024, Banka e Shqipërisë miratoi një paketë rregulloresh që synojnë të forcojnë mbrojtjen e konsumatorëve në raport me produktet e shërbimet financiare. Paketa e ndryshimeve hyn në fuqi më datë 1 janar 2025.

Më e rëndësishme prej tyre, rregullorja “Për administrimin e rrezikut në veprimtarinë e subjekteve financiare jobanka” synon të përcaktojë disa kritere të detajuara në praktikat e administrimit të rrezikut në huadhënien konsumatore nga institucionet financiare jobanka.

Në teori, aplikimi i kritereve të menaxhimit të rrezikut duhet ta shtrëngojë huadhënien, veçanërisht për sa u takon institucioneve të mikrofinancës konsumatore. Nëse praktika e këtyre institucioneve prej vitesh ka qenë dhënia e kredisë vetëm me një dokument identifikimi, tashmë rregullorja kërkon mbledhjen e informacionit rreth aftësisë paguese të huamarrësit dhe kryerjen e një analize kreditore.

Rregullorja e re parashikon se një institucion financiar jobankë nuk do të lejohet të japë në të njëjtën kohë më shumë se dy kredi konsumatore për të njëjtin huamarrës.

Vlera e raportit të shërbimit të borxhit kundrejt të ardhurave nuk duhet të tejkalojë vlerën prej 60% (nga 40% që kishte qenë në projektrregulloren fillestare). Raporti i shërbimit të borxhit kundrejt të ardhurave (DSTI) do të llogaritet si vlera e totalit të kësteve mujore të kredive ekzistuese, duke përfshirë edhe kredinë për të cilën po aplikohet, të pjesëtuar me të ardhurat neto të të gjithë bashkëkredimarrësve.

Kjo vlerë mund të jetë më e lartë në rastet kur kredimarrësi ka evidenca të mjaftueshme, të parashikuara në rregulloret e brendshme të subjektit, se niveli më i lartë i raportit DSTI nuk cenon shpenzimet e zakonshme të jetesës dhe rrjedhimisht pagesën e detyrimeve të kredisë.

Në çdo rast, të ardhurat neto pas shërbimit të borxhit nuk duhet të jenë më të vogla se shpenzimet e arsyeshme të jetesës së kredimarrësve.

Subjektet e mikrofinancës duhet të hartojnë procedura të brendshme mbi llogaritjen e raportit të shërbimit të borxhit kundrejt të ardhurave (DSTI), si dhe përcaktojnë kërkesa më të kufizuara për sa lidhet me nivelin e treguesit për kredimarrësit me të ardhura të parregullta ose të luhatshme, apo për kredimarrësit, monedha e të ardhurave të të cilëve është e ndryshme nga monedha e kredisë.

Rregullorja e re gjithashtu përcakton se institucioni financiar, përpara se të lidhë një kontratë kredie dhe gjatë procesit të monitorimit të kredisë në kohëzgjatjen e saj, duhet të vlerësojë aftësinë paguese dhe profilin e rrezikut të kredimarrësit, bazuar në të dhëna të mjaftueshme, të sakta dhe të përditësuara.

Institucioni financiar duhet të sigurojë të dhëna dhe informacione të nevojshme të ofruara nga vetë kredimarrësi dhe nga burime të tjera të arsyeshme të brendshme ose të jashtme të subjektit, që mund të ndikojnë aftësinë paguese të kredimarrësit, në veçanti qëndrueshmërinë e të ardhurave, historikun e pagesave, probabilitetin e ndryshimit të të ardhurave (rritjen ose rënien), si dhe të gjitha detyrimet e tjera financiare.

Në veçanti, subjektet duhet të kryejnë verifikime të arsyeshme dhe të ndërmarrin hapa të nevojshme për të verifikuar informacionin në lidhje me burimin e aftësisë paguese, në rastet e kredimarrësve që janë të vetëpunësuar ose kanë të ardhura sezonale, ose të ardhura të tjera të parregullta.

Subjektet duhet të sigurohet që aftësia paguese e kredimarrësit për të përmbushur detyrimet sipas kontratës së kredisë nuk bazohet në një rritje të konsiderueshme të pritshme të të ardhurave të kredimarrësit, përveç rasteve kur dokumentacioni ofron prova të mjaftueshme. Huadhënësi duhet të shmangë nxitjen e vështirësive të panevojshme financiare dhe të krijimit të situatës së mbiborxhit të kredimarrësit.

Institucionet financiare duhet të vlerësojnë aftësinë aktuale dhe të ardhshme të kredimarrësit për të përmbushur detyrimet sipas kontratës së kredisë, duke konsideruar edhe efektin potencial në skenarët e rritjes së normave të interesit në rastin e kontratave me norma të ndryshueshme dhe luhatjet e pafavorshme të kursit të këmbimit.

Gjithashtu, ato duhet të përcaktojnë në procedurat e brendshme, informacionin që do të përdoret për vlerësimin e aftësisë paguese të kredimarrësit, në varësi të shumës, llojit të kredisë dhe burimit të të ardhurave.

Informacioni përfshin të dhëna ose dokumente të nevojshme dhe të përshtatshme lidhur me të paktën punësimin, kushtet financiare dhe qëndrueshmërinë e të ardhurave; burimet e ripagimit të kredisë; angazhimet financiare dhe shpenzimet për përmbushjen e tyre; kolateralin (për kredidhënien e kolateralizuar).

Subjekti në vlerësimin e aftësisë paguese të kredimarrësit duhet të konsiderojë faktorët që ndikojnë në kapacitetin ripagues aktual dhe të ardhshëm të kredimarrësit, duke përfshirë edhe shpenzimet e jetesës së tij.

Subjekti duhet të kryejë vlerësimin e aftësisë paguese, në bazë të aftësisë së përbashkët paguese të bashkëkredimarrësve, në rastet kur kërkesa për kredi paraqitet bashkërisht nga më shumë se një kredimarrës.

Kufizime të tjera eksplicite të parashikuara në projektrregullore janë që institucionet financiare jobanka nuk mund të lidhin kontrata të kredisë konsumatore me persona nën moshën 18 vjeç; nuk mund të lidhin kontrata të kredisë konsumatore me persona të cilësuar me aftësi të kufizuara, ose me persona të cilët marrin vendime nën asistencën e një personi tjetër, kufizime të cilat ndikojnë në mosshlyerjen e detyrimit të kredisë; nuk mund të lidhin kontrata të kredisë konsumatore gjatë fashës orare 22:00 deri në 07:00; nuk mund të lidhin kontrata të kredisë konsumatore me persona të cilët rezultojnë në regjistrat e krijuar nga subjektet për personat që nuk lejohen të lidhin një kontratë kredie./Monitor

Në këtë fillim viti qeveria premton edhe një herë ulje të çmimit të energjisë elektrike. Në mesazhin e urimit zëvendëskryeministrja ka deklaruar se për shkak të stabilitetit të çmimeve, rritjes së prodhimit dhe uljes së humbjeve në rrjetin elektrik do të bëhet i mundur ulja e çmimit të energjisë për të gjithë shqiptarët.

“Ka dhe një arritje shumë të rëndësishme gjatë vitit 2024, stabilizim i financave të këtyre ekonomive, duke na dhënë mundësi që gjatë vitit 2025 të ulim çmimin e energjisë elektrike për të gjithë shqiptarët. Gjithashtu, kemi ulur humbjet teknike në nivelin 17.93, duke krijuar të ardhura plus për kompanitë dhe duke mundësuar kështu uljen e këtij çmimi të energjisë”, është shprehur ministrja e Energjisë.

Ulja e çmimit të energjisë elektrike është premtuar nga kryeministri Edi Rama gjatë vitit 2024 gjatë takimeve me pensionistët, dhe që pritej të kishte një vendimmarrja prej 1 janarit të këtij viti që ka nisur.

Ekonomia botërore po përballet me sfida që pritet të ndikojnë në mënyrë të drejtpërdrejtë mirëqenien globale

1. Donald Trump 2.0 fillon në janar

Mënyra se si do të shkojë viti 2025 për ekonominë botërore varet kryesisht nga një njeri: Donald Trump, presidenti i zgjedhur i ekonomisë më të madhe në botë. Kjo do të thotë se zhvillimet e mëtejshme – edhe përtej vitit 2025 – janë të paparashikueshme dhe të vështira për t’u vlerësuar.

Pasojat e të ashtuquajturit koncept “Amerika e Para” do të shtrihen shumë përtej kufijve të SHBA-së dhe humoret e Trump-it do ta ndryshojnë rendin global që njohim.

Prosperiteti, globalizimi dhe luftërat e largëta do të vendosen kryesisht në kryeqytetin amerikan të Uashingtonit. E re është vetëm pasiguria dhe kaosi që mund të shoqërojë vendime të tilla.

Trump ka vënë në dyshim bashkëpunimin ndërkombëtar dhe ka kritikuar ashpër aleatët dhe NATO-n. Aleanca të reja tregtare dhe një Amerikë e orientuar nga vetja mund të kenë pasoja të gjera. Mungesa e një roli të qartë udhëheqës të SHBA-së do t’u japë mundësi vendeve si Kina, India dhe Rusia të mbushin boshllëqet ushtarake, politike dhe ekonomike.

2. Doganat, luftrat tregtare dhe çmime më të larta

Kompanitë preferojnë të planifikojnë paraprakisht dhe prandaj kërcënimi që mund t’u vijë nga rritja e doganave është shqetësues. Trump e sheh idenë e tij si një mundësi për të ndëshkuar vende të tjera për deficitet tregtare të SHBA-së. “Fjala tarifë doganore është fjala më e bukur në fjalor”, tha ai në tetor.

Gjatë fushatës zgjedhore të vitit 2024, Trump kërcënoi me tarifa të përgjithshme prej 10 deri në 20 përqind për të gjitha mallrat e importuara në SHBA dhe deri në 60 përqind për mallrat kineze që nga dita e tij e parë në detyrë. Kohët e fundit, ai ka thënë se synon një tarifë prej 25 përqind për të gjitha mallrat nga Meksika dhe Kanadaja.

Për mallrat kineze do të vendosej vetëm një tarifë prej 10 përqind. Meksika ndërkohë ka kërcënuar me tarifa doganore për prodhimet amerikane. Kina mund të bëjë të njëjtën gjë. Kryeministri i Kanadasë vizitoi Trump-in në Florida për të parandaluar një gjë të tillë.

Për kompanitë e përfshira në zinxhirët globalë furnizimit, një rritje e taksave doganore do të ishte një lajm i keq. Ato do të dëmtonin fqinjët e Amerikës dhe me gjasë do të shkatërronin marrëveshjen e tregtisë së lirë midis SHBA-së, Meksikës dhe Kanadasë (USMCA), e cila u përfundua gjatë mandatit të parë të Trump-it.

Aktualisht, rreth 80 përqind e eksporteve meksikane dhe mbi 75 përqind e eksporteve kanadeze shkojnë në SHBA. Më shumë se gjysma e importeve amerikane të frutave dhe perimeve vijnë nga Meksika. SHBA importon çdo ditë dru dhe miliona fuçi naftë të papërpunuar nga Kanadaja.

Në fund, konsumatorët amerikanë do të përballen me çmime më të larta ose me rafte bosh nëpër dyqane. Ka zëra që pretendojnë se Trump do ta përdorte kërcënimin e tarifave kryesisht si mjet negocimi. Por një blof i tillë mund të çojë në masa hakmarrëse dhe të përshkallëzohet shpejt në një luftë globale tregtare.

3. Imigrimi në kritikë në mbarë botën

Nuk janë vetëm mallrat që mund të përballen me një mur tarifash ndëshkuese. Edhe migracioni global po përballet gjithnjë e më shumë me mure – në kuptimin e plotë të fjalës. Udhëheqësit e shteteve dhe qeverive në mbarë botën ndiejnë nevojën për të treguar se kanë kontroll mbi kufijtë e tyre, duke vepruar më ashpër ndaj emigrantëve. Kjo do ta bëjë botën më pak të hapur dhe më pak dinamike.

Gjatë fushatës zgjedhore në SHBA, republikanët premtuan të kryejnë “deportimin më të madh në historinë amerikane”. Këtë ide e ka përvetësuar edhe Trump.

Përveç deportimeve dhe një qëndrimi më të ashpër në kufirin me Meksikën, ai premtoi në një intervistë në fillim të dhjetorit se do të heqë shtetësinë automatike për të gjithë ata që lindin në SHBA.

Presidenti amerikan ka kompetenca të gjera kur bëhet fjalë për migracionin e parregullt. Megjithatë, shumica e propozimeve të tij pritet të përfundojnë në gjykatë. Ai gjithashtu ka fuqinë për të vështirësuar migracionin e ligjshëm, duke kufizuar numrin e migrantëve ose duke ndërlikuar procesin e dhënies së vizave apo të Green Cards.

Mbajtja larg e imigrantëve – ose kthimi i tyre në vendet e origjinës – do të ndikonte në tregun e punës në vend. Të korrat mund të kalben dhe sipërmarrësit mund të zhvendosen në vende të tjera.

Një kufi më i mbyllur me Meksikën do të ketë ndikime tek njerëzit nga Amerika Latine, veçanërisht nga vende si Kuba, Haiti dhe Venezuela.

SHBA-të nuk janë të vetmet që i bëjnë rezistencë migracionit. Bashkimi Evropian ka premtuar të luftojë kundër migracionit të parregullt. Italia po përpiqet të trajtojë kërkesat për azil të refugjatëve në Shqipëri dhe në zgjedhjet e ardhshme në Gjermani, imigracioni do të jetë një temë e rëndësishme.

4. Lufta në Ukrainë, Lindjen e Mesme dhe përtej

Gjatë kalimit në vitin 2025, bota po përballet me një seri konfliktesh të armatosura. Këto luftëra kanë shkaktuar shkatërrime dhe katastrofa humanitare. Përveç kësaj, ato konsumojnë fonde që mund të përdoren në mënyrë më produktive.

Trump ka deklaruar se do ta përfundojë luftën e Rusisë në Ukrainë brenda 24 orëve. Ai mund të ndërpresë ndihmën financiare amerikane që ka mbajtur vendin në këmbë që nga pushtimi tre vjet më parë. Meqenëse SHBA-ja është financuesi më i madh i Ukrainës, kjo mund ta detyrojë Ukrainën të ulet në tryezën e negociatave.

Lufta e Izraelit kundër Hamasit, e cila po zhvillohet në Rripin e Gazës dhe kohët e fundit edhe në Liban, gjithashtu vazhdon dhe mund të përhapet më tej. Në Azi, Republika Popullore e Kinës vazhdon të kërkojë të drejta mbi Tajvanin demokratik, i cili ka frikë nga një pushtim i afërt.

Për dekada, lidershipi i SHBA-së ka formësuar politikën botërore. Megjithatë, Trump ka vënë në pikëpyetje rolin e Amerikës si “polici i botës”. Nëse Amerika nuk i ndihmon aleatët e saj të mbrohen, kjo politikë e trashëguar ndër dekada mund të shuhet. Një rend i ri botëror i tillë mund të inkurajojë Iranin ose Korenë e Veriut të testojnë kufijtë e veprimeve të tyre ushtarake.

5. A do të shpërthejë tani bota e Inteligjencës Artificiale (IA)?

Lansimi i ChatGPT nga OpenAI në fund të nëntorit 2022 shënoi fillimin e një përdorimi më të gjerë të Inteligjencës Artificiale (IA). Brenda pak javësh, kjo platformë arriti 100 milionë përdorues.

Megjithatë, IA ka ndryshuar jetën e punonjësve dhe bizneseve vetëm gradualisht. Përdorimi i kësaj teknologjie për zhvillimin e ilaçeve ose mbështetjen e mbrojtjes ushtarake mbetet një sfidë e madhe. Kompanitë duhet të përcaktojnë si dhe kur të përdorin IA – dhe të nxisin punonjësit e tyre ta përqafojnë atë.

Për të mbajtur hapin me zhvillimet, ofruesit e IA-së po investojnë masivisht në qendra të mëdha të dhënash. Për t’i ftohur dhe mbajtur ato në funksion, nevojiten sasi të mëdha energjie. Microsoft po mbështet planet për rifillimin e një centrali bërthamor në Pensilvani, ndërsa Google po investon në reaktorë të vegjël bërthamorë për të furnizuar qendrat e tij të të dhënave.

A do të jetë viti 2025 ai kur IA më në fund do të sjellë ndryshimin e premtuar nga mbështetësit e saj? Investitorët, zhvilluesit dhe përdoruesit do të duhet të presin për të parë nëse i gjithë ky konsum energjie do të justifikohet – ose thjesht mund të pyesin ChatGPT për këtë./DW

Reforma e re që do prekë sistemin e pensioneve do të bazohet tek parimi i kontributeve. Vitin e kaluar në skemën e pensioneve rezultonin 705 mijë persona, shifër që rritet çdo vit ndërkohë që po bie numri i kontribuesve. Kjo ka detyruar qeverinë që të hartojë një reformë të rëndësishme me ekspertë të Bankës Botërore, e cili do të nisë zbatimin vitin tjetër. Më 1 tetor të këtij viti pritet indeksimi i radhës i pensioneve, që pritet të jetë mbi 10 për qind për pensionet që janë më pak se gjysma e pagës minimale, pra nën 20 mijë lekë.

Olta Manjani, zv/ministre e Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit, për  një emision televiziv foli mbi këtë temë thotë se në asnjë rast nuk do të anashkalohen vitet e kontribuesve, duke bërë që kush ka paguar më shumë do të marrë edhe një pension më të lartë.