Karta nr. 1

Mund të mos e dish fare, por dikush është i dashuruar me ty dhe ndoshta së shpejti do të të rrëfejë dashurinë e tij! Do të jesh i rrethuar nga lumturia dhe ndjenjat e mira. Gjithashtu, je në marrëdhënie të mira me këtë person! Të rekomandojmë të provosh një marrëdhënie serioze me të.

Karta nr. 2

Një histori e re dashurie do të fillojë në jetën tuaj! Jeni në një lidhje apo mezi prisni të takoni dashurinë tuaj? Cilado qoftë situata në të cilën ndodheni, ky dimër do të sjellë dashuri dhe marrëdhënie të reja në jetën tuaj! Personi me të cilin fati do t’ju ribashkojë do të jetë thjesht i mrekullueshëm dhe do të keni një lidhje të gjatë dhe të lumtur.

Karta nr. 3

Do të mbushesh me dashuri dhe lumturi! Do të takosh dashurinë e jetës sate. Ky person do të të respektojë. Dashuria jote do të jetë aq madhështore sa asgjë nuk mund të krahasohet me atë që do të përjetosh!

Karta nr. 4

Do të bëhesh gjithnjë e më popullor! Kjo nuk do të thotë që gjithçka ka qenë gjithmonë mirë për ty në aspektin personal. Por mos u zemëro, sepse gjithçka do të ndryshojë! Jeta jote dashurore së shpejti do të fillojë të përmirësohet! Do të marrësh dhurata vlerësimi nga shumë njerëz dhe popullariteti yt mes tyre do të rritet.

Mbrëmjen e 29 nëntorit, policia e Kosovës tha se një shpërthim në një fshat të komunës së Zubin Potokut në veriun e banuar me shumicë serbe, dëmtoi kanalin e furnizimit me ujë nga liqeni i Ujmanit, që u shërben disa qyteteve dhe termocentraleve të vendit, që janë prodhuesi kryesor i energjisë elektrike.

Kryeministri i Kosovës Albin Kurti, e cilësoi sulmin akt kriminal dhe terrorist, që synonte dëmtimin e infrastrukturës thelbësore të vendit.

“Sulmi është kryer nga profesionistë, është sulm i radhës kriminal e terrorist që ne besojmë që vjen nga bandat e dirigjuara e të orkestruara nga Serbia e cila e ka edhe interesin edhe gatishmërinë edhe aftësinë për të shkaktuar sulme e dëmtime të tilla, në rastin konkret duke përdorur një sasi të madhe të eksplozivit në një nyje kyçe ku riparimi është i vështirë”, tha ai.

Shpërthimi u dënua nga Shtetet e Bashkuara.

“Ne e dënojmë fuqishëm këtë sulm të tmerrshëm ndaj infrastrukturës kritike të Kosovës, që rrezikon vendin, furnizimin me energji elektrike, që rrezikon ngrohjen dhe furnizimin me ujë të pijshëm”, tha ambasadori amerikan në Kosovë, Jeff Hovenier.

Bashkimi Evropian e cilësoi shpërthimin një akt terrorist dhe bëri thirrje pwr vënien e autorëve para drejtësisë.

Beogradi mohoi të jetë përfshirë.

“Si shtet serioz, ne nuk ishim të përfshirë në akuza. Nuk kemi thënë dhe nuk do ta them as sot se (kryeministri i Kosovës Albin) Kurti ka urdhëruar drejtpërdrejt sulmin. Hetimi do të tregojë. Sepse ne jemi duke kryer hetimin tonë, natyrisht. Kemi dyshime të caktuara, por hetimet më në fund do të tregojnë se kush e ka porositur. Besojmë se kemi disa njohuri edhe se kush mund të jetë autori”, tha Presidenti serb Aleksandar Vuçiç.

Presidenti serb tha se vendi i tij ndodhet nën një sulm “hibrid”, që synon “të ngadalësojë” rrugën evropiane të Serbisë. Dhjetë pjesëtarë të komunitetit serb u arrestuan, dy nga të cilët u dërguan në paraburgim në kuadër të hetimeve rreth shpërthimit. Policia e cila shtoi masat e sigurisë gjithandej vendit tha se gjeti dhe konfiskoi armë e municione gjatë bastisjeve në zonën përreth shpërthimit.

Vitit 2024 filloi dhe u mbyll me tensione në veri dhe rrjedhimisht me tensione ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, por edhe mospajtime ndërmjet qeverisë në Prishtinë me aleatët e saj perëndimorë.

Në muajin shkurt hyri në fuqi një vendim i Bankës Qendrore të Kosovës sipas të cilit, euroja është valuta e vetme që mund të përdoret për pagesa me para në dorë në Kosovë. Vendimi ngriti shqetësimin e qytetarëve serbë që i marrin pagat dhe pensionet nga Serbia në dinarë serbë. Beogradi reagoi me zemërim…

“Qëllimi… është spastrimi etnik i popullatës serbe nga territori i Kosovës, apo si thuhet në Konventën e Gjenocidit, nënshtrimi i qëllimshëm i serbëve ndaj kushteve të padurueshme të jetesës… Me marrëveshjet e Brukselit, Serbia ka të drejtë të financojë institucionet serbe në Kosovë”, tha Presidenti serb Aleksandar Vuçiç.

Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, tha se rregullorja e Bankës Qendrore nuk e ndalon Serbinë të ndihmojë financiarisht qytetarët e komunitetit serb në Kosovë dhe sipas tij, çdo pohim i të kundërtës është propagandë e rreme që synon krijimin e tensioneve etnike.

Në një videomesazh në gjuhën serbe, ai tha se Kosova nuk e ka ndaluar dinarin serb, por futjen e tij me thasë përmes kufirit.

“Deri tani, mënyra e futjes dhe transportit të parave përtej kufijve u mundësonte grupeve kriminale të merrnin para të importuara ilegalisht, duke forcuar kështu ndikimin e tyre mbi popullin, frikësuar masat dhe duke inkurajuar kriminelët nga kreu i shtetit serb”, tha kryeministri Kurti.

Diplomacia perëndimore u shpreh e zhgënjyer me atë që e quajti vendim të pa bashkërenduar të autoriteteve në Kosovë.

Shtetet e Bashkuara kërkuan shtyrjen e zbatimit tw vendimit, ndërsa theksuan se mungesa e bashkërendimit ka ndikuar në cilësinë e partneritetit ndërmjet të dy qeverive.

“Më duhet të them se aktualisht kemi problem komunikimi me kryeministrin (Albin Kurti) dhe ky nuk është problem vetëm i Shteteve të Bashkuara. Mendoj se është problem në komunikim që Kosova ka me Bashkimin Evropian, me NATO-n, me Britaninë e Madhe, me Shtetet e Bashkuara dhe shumë partnerë të tjerë, përfshirë Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut”, tha i dërguari amerikan për Ballkanin Perëndimor, Gabriel Escobar.

Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian nuk e vunë në pikëpyetje të drejtën e Kosovës për të përcaktuar mënyrën e pagesave, por kërkuan një zgjidhje të bashkërenduar në kuadër të bisedimeve në Bruksel.

Por, një seri bisedimesh teknike të ndërmjetësuara nga BE-ja, nuk siguruan një pajtim mes palëve rreth kësaj çështjeje.

Në fillim të muajit gusht policia e Kosovës mbylli nëntë degë të Postës së Serbisë që vepronin pa licencë në veri të vendit. Posta e Serbisë në Kosovë kryen shërbime postare dhe pagesa të ndryshme për serbët që financohen nga Beogradi zyrtar. Veprimi nxiti sërish reagimin e zemëruar të Beogradit dhe pakënaqësitë e diplomatëve perëndimorë, që kërkuan sërish shmangien e veprimeve të njëanshme.

Në të njëjtën kohë, qeveria e Kosovës njoftoi diplomatët perëndimorë për planet e saj për të hapur urën kryesore mbi lumin Ibër në Mitrovicë, që shënon edhe vijën ndarëse ndërmjet komunës veriore të banuar me shumicë serbe dhe asaj jugore me shumicë shqiptare.

Ura e cila kontrollohet nga forcat paqeruajtëse të udhëhequra nga NATO-ja, është e hapur vetëm për lëvizjen e këmbësorëve por jo edhe të makinave, ndonëse sipas marrëveshjeve të arritura në kuadër të bisedimeve Kosovë-Serbi, ajo është dashur të hapet.

“Përfaqësuesit e Francës, Gjermanisë, Italisë, Mbretërisë së Bashkuar, Shteteve të Bashkuara, së bashku me ambasadorin e Bashkimit Evropian, u takuam sot me kryeministrin Kurti për ta njoftuar se qeveritë tona në këshillim me NATO-n, nuk mund ta mbështesin asnjë ndryshim në statusin aktual të urës së Mitrovicës në këtë kohë”, tha ambasadori amerikan në Prishtinë, Jeff Hovenier.

“Ne jemi të interesuar që hapjen e urës ta bëjmë në bazë të planit, të cilin e kemi ndarë së bashku me partnerët, miqtë, aleatët amerikanë dhe evropianë. Kemi zhvilluar konsultime me komunitetin serb në veri të Kosovës dhe në jug. Konsultime janë bërë edhe me shqiptarët, edhe me komunën veriore dhe jugore të Mitrovicës. Gjithashtu kemi testuar qëndrueshmërinë fizike dhe teknike të urës mbi Ibër dhe po bëjmë një dizajnim, zbukurim, sepse duhet të kujdesemi edhe për pamjen vizuale të kësaj ure. Duam që ta bëjmë sa më parë. Por as nuk do t’i befasojmë partnerët, miqtë dhe aleatët tanë evropianë dhe amerikanë në njërën anë, por në anën tjetër, as nuk do të mund të lejojmë që kjo çështje të zvarritet pafundësisht. Vullnetin dhe qëllimin e kemi të mirë dhe besojmë se hapja e kësaj ure është e drejtë, e nevojshme, e mirë dhe e dobishme për të gjithë”, tha kryeministri Kurti në një intervistë me Zërin e Amerikës.

Bashkimi Evropian paralajmëroi në muajin gusht se mund të shtojë masat ndëshkuese ndaj Kosovës, nëse administrata në Prishtinë vazhdon me veprime të njëanshme e të pa bashkërenduara.

Që nga qershori i vitit 2023 Kosova është nën masa ndëshkuese për shkak të tensioneve që pasuan dërgimin me forcë të kryetarëve shqiptarë të komunave në zyrat e tyre në fund të muajit maj të atij viti, që u kundërshtua ashpër nga grupe qytetarësh serbë, të cilët u përplaswn me policinë e Kosovës dhe forcat paqeruajtëse të NATO-s, duke plagosur mbi 90 pjesëtarë të KFOR-it.

Bashkimi Evropian kishte kërkuar shtensionimin e situatës në veri, largimin e njësive të posaçme të policisë nga ndërtesat komunale dhe organizimin e zgjedhjeve të reja për kryetarë të komunave të banuara me shumicë serbe në veri të Kosovës.
Por, një nismë për largimin e kryetarëve të komunave në veri të Kosovës dështoi, meqë partitë politike serbe bojkotuan një referendum për këtë çështje, që do t’u hapte rrugën zgjedhjeve të reja.

Dështimi për t’u anëtarësuar në Këshillin e Evropës

Në muajin maj Këshilli i Ministrave të vendeve anëtare të Këshillit të Evropës nuk e vuri në rend dite anëtarësimin e Kosovës, ndonëse në muajin prill mori dritën jeshile nga Asambleja Parlamentare e këtij mekanizmi. Megjithëse qeveria zbatoi një vendim të Gjykatës Kushtetuese që i njihte Manastirit mesjetar të Deçanit pronësinë e mbi rreth 24 hektarë toke, që ishte një nga kushtet për përparim drejt anëtarësimit, procesi u bllokua, meqë një pjesë e vendeve anëtare ritheksuan se kusht është hedhja e hapave për themelimin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe.

“Ne jemi të interesuar që hapjen e urës ta bëjmë në bazë të planit, të cilin e kemi ndarë së bashku me partnerët, miqtë, aleatët amerikanë dhe evropianë. Kemi zhvilluar konsultime me komunitetin serb në veri të Kosovës dhe në jug. Konsultime janë bërë edhe me shqiptarët, edhe me komunën veriore dhe jugore të Mitrovicës. Gjithashtu kemi testuar qëndrueshmërinë fizike dhe teknike të urës mbi Ibër dhe po bëjmë një dizajnim, zbukurim, sepse duhet të kujdesemi edhe për pamjen vizuale të kësaj ure. Duam që ta bëjmë sa më parë. Por as nuk do t’i befasojmë partnerët, miqtë dhe aleatët tanë evropianë dhe amerikanë në njërën anë, por në anën tjetër, as nuk do të mund të lejojmë që kjo çështje të zvarritet pafundësisht. Vullnetin dhe qëllimin e kemi të mirë dhe besojmë se hapja e kësaj ure është e drejtë, e nevojshme, e mirë dhe e dobishme për të gjithë”, tha kryeministri Kurti në një intervistë me Zërin e Amerikës.

Bashkimi Evropian paralajmëroi në muajin gusht se mund të shtojë masat ndëshkuese ndaj Kosovës, nëse administrata në Prishtinë vazhdon me veprime të njëanshme e të pa bashkërenduara.

Që nga qershori i vitit 2023 Kosova është nën masa ndëshkuese për shkak të tensioneve që pasuan dërgimin me forcë të kryetarëve shqiptarë të komunave në zyrat e tyre në fund të muajit maj të atij viti, që u kundërshtua ashpër nga grupe qytetarësh serbë, të cilët u përplaswn me policinë e Kosovës dhe forcat paqeruajtëse të NATO-s, duke plagosur mbi 90 pjesëtarë të KFOR-it.

Bashkimi Evropian kishte kërkuar shtensionimin e situatës në veri, largimin e njësive të posaçme të policisë nga ndërtesat komunale dhe organizimin e zgjedhjeve të reja për kryetarë të komunave të banuara me shumicë serbe në veri të Kosovës.
Por, një nismë për largimin e kryetarëve të komunave në veri të Kosovës dështoi, meqë partitë politike serbe bojkotuan një referendum për këtë çështje, që do t’u hapte rrugën zgjedhjeve të reja.

Dështimi për t’u anëtarësuar në Këshillin e Evropës

Në muajin maj Këshilli i Ministrave të vendeve anëtare të Këshillit të Evropës nuk e vuri në rend dite anëtarësimin e Kosovës, ndonëse në muajin prill mori dritën jeshile nga Asambleja Parlamentare e këtij mekanizmi. Megjithëse qeveria zbatoi një vendim të Gjykatës Kushtetuese që i njihte Manastirit mesjetar të Deçanit pronësinë e mbi rreth 24 hektarë toke, që ishte një nga kushtet për përparim drejt anëtarësimit, procesi u bllokua, meqë një pjesë e vendeve anëtare ritheksuan se kusht është hedhja e hapave për themelimin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe.

Marrëveshja e arritur në shkurt dhe mars të vitit 2023 për normalizimin e marrëdhënieve Kosovë – Serbi, parasheh mes tjerash që Prishtina të fillojë punën për themelimin e Asociacionit, ndërsa Beogradi të mos kundërshtojë anëtarësimin e Kosovës në organizatat ndërkombëtare.

Në tetor të atij viti diplomatët evropianë dhe amerikanë u dorëzuan Kosovës dhe Serbisë një projekt statut të Asociacionit. Udhëheqësit e të dyja vendeve i thanë po në parim dokumentit, por gjërat nuk kanë lëvizur nga vendi, ndërsa një ofertë e qeverisë në Prishtinë për hartimin e një dokumenti të ri, nuk u pranua nga udhëheqësit evropianë, të cilët ngulin këmbë në zbatimin e marrëveshjes së Ohrit.

Por, përpjekjet për të ripërtërirë procesin e ngecur të zbatimit nuk shënuan ndonjë përparim dhe Kosova u gjet nën kritika të diplomacisë perëndimore.
Partitë opozitare në Kosovë kritikuan pushtetin për, siç thanë, sjellje të papërgjegjshme kundrejt detyrimeve ndërkombëtare të marra përsipër në procesin e bisedimeve përfshirë Asociacionin e komunave me shumicë serbe.

“Njëherë thonë e pranojmë, njëherë tjetër nuk e pranojmë, herën tjetër thonë vendoseni ta nënshkruajmë pastaj thonë t’i nënshkruajnë të dyjat, pastaj bëhet obligim i Bashkimit Evropian dhe tash thonë se nuk e pranojnë. Pra, po bëjnë lojëra të cilat po e dëmtojnë vazhdimisht Kosovën si rezultat i papjekurisë politike, si rezultat i paaftësisë diplomatike dhe si rezultat i mendjemadhësisë në sjellje”, tha shefi i grupit parlamentar të Lidhjes Demokratike të Kosovës Arben Gashi.

“Ka një letër të nënshkruar nga kryeministri, kryeparlamentari dhe presidentja dhe ekziston po ashtu një letër tjetër nga qeveria nga ministrja e Punëve të Jashtme që e kanë pranuar Asociacionin. Mund të thonë është “non paper” apo jo, mirëpo është pranuar nga qeveria dhe po ju them me përgjegjësi të plotë na e kanë lanë te dera, do të thotë kushdo që vjen, kjo qeveri e ka lanë te dera marrëveshjen e Brukselit, marrëveshjen e Ohrit edhe draft statutin e Asociacionit”, tha shefi i grupit parlamentar të Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës Besnik Tahiri.

Kryeministri Kurti përsëriti shpesh se Asociacioni nuk mund të shndërrohet në përparësi në procesin e normalizimit të marrëdhënieve me Serbinë.

“Marrëveshja bazike është kryefjala e raporteve në mes të Kosovës dhe Serbisë pastaj vijnë të tjerat. Serbia është e interesuar që marrëveshja bazike të harrohet, aneksi i zbatimit të harrohet, dialogu të shkatërrohet dhe asociacioni të vendoset si qerrja para kuajve…”, tha ai.

Mospajtimet e qeverisë së Kosovës me aleatët rreth zhvillimeve në veri, nxitën përplasje edhe brenda vet institucioneve. Në një referencë të qartë të mospajtimeve, Presidentja e Kosovës Vjosa Osmani tha se aleancat mes shteteve janë më të mëdha e më të rëndësishme se cilido politikan apo një palë zgjedhjesh dhe se rrezikimi dhe cenimi i tyre, cenon vet Kosovën.

“Aleancat janë këtu për të na mbrojtur prandaj vënia në rrezik e tyre, luajtja bixhoz me to apo cenimi i tyre e cenon vet mbrojtjen e Republikës tonë”, tha ajo.
Veriu dhe aleancat janë bërë tashmë edhe pjesë e fushatës për zgjedhjet parlamentare që pritet të mbahen me 9 shkurt.

Proceset në Gjykatën e Posaçme në Hagë

Në fillim të dhjetorit, Zyra e Prokurorit të Specializuar me seli në Hagë, që trajton krimet e luftës në Kosovë, njoftoi se ka ngritur akuza kundër ish Presidentit të Kosovës, Hashim Thaçi për vepra penale të pengimit të drejtësisë.

Njëkohësisht në terren Prokuroria arrestoi tre persona, Bashkim Smakajn, Isni Kilajn dhe Fadil Fazliun, për përpjekje për të penguar personat zyrtarë në kryerjen e detyrave zyrtare dhe mosbindje ndaj gjykatës dhe thirri ish ministrin e Drejtësisë Hajredin Kuçi, për mosbindje ndaj gjykatës.

Në paraqitjen e tij para gjykatës lidhur me akuzat e reja, zoti Thaçi kërkoi që të respektohen Kushtetuta dhe ligjet e Kosovës në proceset që po ndodhin në Hagë.

“E di se Kosova është në prag të zgjedhjeve të përgjithshme elektorale, por unë nuk jam pjesë e garës elektorale. Unë nuk paraqes rrezik politik për askënd. Prandaj, edhe sot unë besoj dhe respektoj Kushtetutën dhe Ligjet e Kosovës. Kërkoj edhe sot nga të gjithë të cilët jemi ulur nga cila do anë apo me cilën do uniformë që jemi në këtë sallë të respektohet Kushtetuta dhe Ligjet e Kosovës sepse Dhomat e Specializuara janë produkt i institucioneve të Republikës së Kosovës”, tha ai.

Me 3 prill të vitit 2023 në Gjykatën e Posaçme, filloi procesi gjyqësor kundër ish presidentit Thaçi dhe tre ish zyrtarëve të tjerë, nën akuzat për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit.

Zoti Thaçi, Jakup Krasniqi, Kadri Veseli e Rexhep Selimi, udhëheqës të lartë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, që u arrestuan në vjeshtën e vitit 2020, akuzohen për veprat përndjekje, burgim, akte të tjera çnjerëzore, torturë, vrasje dhe zhdukje me forcë të personave.

Të gjithë të akuzuarit i mohojnë pretendimet e prokurorisë. Deri tani Gjykata e Posaçme ka dënuar dy ish drejtues të Organizatës së Veteranëve të luftës së UÇK-së, Hysni Gucati dhe Nasim Haradinaj, për pengimin e drejtësisë, ndërsa ka shqiptuar dy aktgjykime për krime lufte.

Ish komandanti i UÇK-së, Salih Mustafa, u dënua me 26 vjet heqje lirie në dhjetor të vitit 2022, nën akuzat për vrasje të paligjshme, ndalim arbitrar dhe torturë. Në dhjetor të vitit 2023, Dhoma e Apelit e kësaj gjykate i uli dënimin në 22 vjet, ndërsa në shtator të vitit dënimi u tij u ul në 15 vjet heqje lirie.

Në muajin korrik të këtij viti Gjykata e dënoi me 18 vjet heqje lirie ish pjesëtarin e UÇK-së, Pjetër Shala për veprat ndalim arbitrar, torturë dhe vrasje.

Dhuna ndaj grave

Sipas Kombeve të Bashkuara çdo dhjetë minuta në botë një grua vritet, rreth një në tre gra në botë përjeton dhunë. Pas këtyre numrave ka rrëfime të dhembjes së thellë. Një nga viktimat e dhunës në familje ndërsa foli me Zërin e Amerikës tha se për dhjetë vjet duroi dhunën e vazhdueshme psikologjike dhe fizike nga bashkëshorti.

“Kur më ka goditur kam qenë në muajin e shtatë të shtatzënisë, e kam pasur djalin e vogël nuk i ka pasur ende një vit. Kur më ka goditur, djali ka bërtitur me të madhe nga zhurma dhe britma ime sepse ka qenë një goditje e tmerrshme. Unë isha shtatzënë por ai nuk e ka menduar a po më godet në bark, në këmbë, në dorë a në të majtë dhe kur më ka goditur më ka sjellë në vend”, rrëfen ajo.

Adelina Berisha nga Rrjeti i Grupeve të Grave të Kosovës i tha Zërit të Amerikës se rastet e përsëritura të dhunës po shndërrohen në femicid.

“Neve sivjet na është vrarë një grua në dyert e Qendrës për Punë Sociale, na është vrarë një grua e cila për vite me radhë rastin e ka raportuar në institucione. Mirëpo për shkak të stigmës, për shkak të presionit social që gratë kanë, e ndjera është përpjekur në forma të ndryshme ta shpëtojë martesën e cila fatkeqësisht e çoi deri te vrasja, deri te vdekja e saj”, tha ajo.

Tri gra u vranë gjatë vitit 2024 nga burrat e tyre duke e çuar në 58 numrin e grave të vrara që nga viti 2010. Sipas të dhënave nga policia e Kosovës nga janari deri në muajin tetor të vitit 2024, janë regjistruar mbi dy mijë e 500 raste të dhunës në familje.

Gjatë një veprimtarie në kuadër të fushatës 16 ditëshe kundër dhunës mbi bazë gjinore Rrjeti i Grupeve të Grave të Kosovës tërhoqi vërejtjen se në vetëm rreth dy për qind të rasteve gjykatësit shqiptojnë dënime me burgim, ndërkaq në 98 për qind të rasteve të dhunës ndaj grave shqiptohen vetëm dënime me gjoba ose me kusht, në vendin që kusht për përparim e ka barazinë e gruas./VOA/

Kur Donald Trump humbi ndaj Joe Biden në vitin 2020, dukej se ishte fundi i karrierës së tij politike. Mandati i tij i parë në detyrë përfundoi në kaos dhe dënime – madje edhe nga anëtarët e partisë së tij. Nëse ai fiton zgjedhjet të martën, do të jetë hera e dytë që dikush do të kthehet në Shtëpinë e Bardhë pasi ka humbur më parë një garë për rizgjedhje presidenciale.

“Ai rrëzohet dhe ngrihet dy herë më i përqendruar”, tha Bryan Lanza, i cili ka qenë këshilltar politik i ish-presidentit që kur Trump nisi fushatën e tij në vitin 2016.

“Unë nuk mendoj se dikush duhet të jetë i befasuar për këtë rikthim.”

Një ndryshim i tillë i jashtëzakonshëm i fatit për ish-presidentin gjithashtu do ta kthente atë në Shtëpinë e Bardhë si një njeri që duket politikisht i papërshkueshëm nga plumbat, me një plan të detajuar veprimi dhe radhët e besnikëve pas tij. Katër vjet më parë, Trump u shfaq si një burrë i mundur. Kundërshtari i tij demokrat, Biden, e kishte mundur atë me një diferencë elektorale në garën presidenciale të vitit 2020.

Gjykatat i kishin hedhur poshtë përpjekjet e tij për të kundërshtuar ato rezultate. Tubimi i tij i fundit, në të cilin ai u kërkoi mbështetësve të tij të marshonin drejt Kapitolit të SHBA-së, ndërsa ligjvënësit po vërtetonin rezultatet, kulmoi me turmën duke nisur një sulm të dhunshëm që i bëri ata që ishin brenda të përlesheshin për siguri. Qindra oficerë të zbatimit të ligjit u plagosën. Sekretarja e Arsimit Betsy DeVos dhe Sekretarja e Transportit Elaine Chao ishin në mesin e një morie zyrtarësh të administratës Trump që dhanë dorëheqjen në shenjë proteste. “Nuk është e gabuar ndikimi që retorika juaj pati në situatë dhe është pika e lakimit për mua,” shkroi DeVos në letrën e saj të dorëheqjes drejtuar presidentit. Edhe senatori republikan i Karolinës së Jugut, Lindsey Graham, një nga aleatët më të ngushtë të Trump, u nda me presidentin.

“Gjithçka që mund të them është të më numëroni”, tha ai në foltoren e Senatit. “Mjaft është mjaft.”

Lëvizja larg Trump u shtri në botën e korporatave, pasi dhjetëra kompani të mëdha – duke përfshirë American Express, Microsoft, Nike dhe Walgreens – njoftuan se po pezullonin mbështetjen për republikanët që kishin sfiduar rezultatet e zgjedhjeve të 2020. Në ditën e inaugurimit të Bidenit, Trump theu traditën 152 vjeçare duke refuzuar të marrë pjesë në ceremoni, në vend të kësaj u kthye në klubin e tij privat në Mar-a-Lago më herët atë mëngjes, i shoqëruar nga një pjesë e vogël e ndihmësve të tij më të afërt dhe familjes. Humori i tij ishte i vrenjtur, sipas Meridith McGraw, autore e Trump në mërgim, një rrëfim i kohës së ish-presidentit pas largimit nga Shtëpia e Bardhë.

“Ai ishte i zemëruar, i frustruar, i pasigurt se si t’i kalonte ditët dhe pa një plan për të ardhmen e tij politike,” tha ajo.

Mbulimi mediatik dhe bisedat politike atë muaj pasqyruan këtë pasiguri për të ardhmen e tij. Pas një humbjeje të qartë elektorale të ndjekur nga skenat kaotike në Kapitol, disa ishin edhe më përfundimtare, duke sugjeruar se nuk kishte rrugë kthimi për Trump.

“Dhe ashtu si kjo, karriera e guximshme, e djegshme dhe ndonjëherë e shkëlqyer politike e Donald J. Trump merr fund,” thuhej në një artikull në The Hill.

Nëntitulli i një artikulli opinioni të janarit 2021 në The New York Times deklaronte: “Eksperimenti i tmerrshëm ka përfunduar”. Titulli ishte edhe më i drejtpërdrejtë: “Presidenti Donald J. Trump: Fundi”.

Por përpara se Trump të nisej për në Florida në ditën e inaugurimit, ai la të kuptohet se çfarë do të vint pas. “Ne ju duam,” tha ai në komentet për mbështetësit në një pistë të bazës së Forcave Ajrore të Maryland. “Ne do të kthehemi.”

Një javë më vonë, u bë e qartë se Trump nuk do të duhej të priste gjatë për të pohuar ndikimin e tij të vazhdueshëm politik. Kongresmeni i Kalifornisë, Kevin McCarthy, lideri republikan në Dhomën e Përfaqësuesve, i bëri ish-presidentit një vizitë në Mar-a-Lago, duke pozuar për një foto pranë një Trumpi që rrezatonte. Menjëherë pas sulmit të 6 janarit, McCarthy kishte thënë se Trump “mbart përgjegjësinë” për dhunën e turmës dhe rekomandoi që Kongresi ta dënonte zyrtarisht atë për sjelljen e tij. Tani ai po zotohej të punonte me ish-presidentin për të fituar një shumicë në Kongres në zgjedhjet afatmesme të vitit të ardhshëm.

Edhe kur Senati i SHBA-së i kontrolluar nga demokratët po përgatitej të zhvillonte gjyqin e shkarkimit të Trump, pelegrinazhi i McCarthy në Palm Beach ilustroi se një nga republikanët më të fuqishëm në Kongres ende e shikonte ish-presidentin si një krijues mbreti.

“Vizita e McCarthy-t hapi me të vërtetë derën për Trump”, tha McGraw.

“Ishte një lapsus për republikanët që e kishin kritikuar Trumpin për ta falur atë dhe për të vazhduar përpara.”

Gjyqi i Senatit të Trump do të përfundonte me pafajësi, pasi shumica e republikanëve – përfshirë disa kritikë të hapur si lideri i pakicës Mitch McConnell – votuan kundër një dënimi që mund të kishte çuar në ndalimin e ish-presidentit nga posti i ardhshëm zgjedhor.

McConnell kishte thënë se sjellja e Trump më 6 janar ishte “një shpërfillje e turpshme e detyrës”, por ai zgjodhi të mos bënte hapin e vetëm që mund t’i kishte dhënë fund përfundimisht karrierës politike të ish-presidentit – ndoshta nga frika se do t’i jepte fund efektivisht karrierës së tij. Republikanët gjithashtu shqetësoheshin se ish-presidenti mund të krijonte një parti të tretë që do të hiqte mbështetjen e republikanëve – shqetësimet që ndihmësit më të afërt të Trump bënë pak për të larguar.

“Është e qartë se është në dorën e republikanëve nëse kjo është diçka që bëhet më serioze”, tha Jason Miller, një ndihmës prej kohësh i komunikimit të Trump, në një intervistë me Fox News.

Ish-presidenti e kaloi muajin e ardhshëm në Mar-a-Lago, duke dalë vetëm për një raund golfi ose një darkë private. Nga fundi i shkurtit, ndërsa buja rreth 6 janarit u zbeh, ai ishte gati të mbante eventin e tij të parë publik. Në Konferencën e Veprimit Politik Konservator – grupi i krahut të djathtë zakonisht mbahet pranë Uashingtonit, DC, por u zhvendos në Orlando, Florida, për shkak të kufizimeve të Covid-it – ish-presidenti tregoi se ai ende komandonte besnikërinë e bazës republikane. Duke iu drejtuar mijëra mbështetësve brohoritës në një qendër konferencash hoteli të gjerë, Trump u kënaq në shkëlqimin e adhurimit të tyre.

“Unë qëndroj para jush sot për të deklaruar se udhëtimi i jashtëzakonshëm që filluam së bashku,” tha ai, “është larg të qenit i përfunduar”.

Ai la të kuptohej gjithashtu, me turp, se mund t’i mundte demokratët “për herë të tretë” në 2024. Një sondazh zyrtar me kashtë i pjesëmarrësve të konferencës vetëm nënvizoi atë që deri atëherë ishte e qartë. Gjashtëdhjetë e tetë përqind e të anketuarve thanë se Trump duhet të kandidojë përsëri. Pesëdhjetë e pesë për qind thanë se do të votonin për të në zgjedhjet paraprake të kontestuar – më shumë se dyfishi i kandidatit të vendit të dytë, Guvernatori i Floridës, Ron DeSantis.

“Trump dhe ekipi i tij ishin mjaft nervozë për atë fjalim,” tha McGraw.

“Psikologjikisht ishte një moment vërtet i rëndësishëm për Trump dhe aleatët e tij kur ai pati një pritje kaq pozitive.”

Pas një pauze të shkurtër, Trump riaktivizoi rrymën e tij të qëndrueshme të emaileve për mbledhjen e fondeve për mbështetësit dhe rifilloi mbajtjen e mitingjeve të tij të ngjashme me karnavalet në natyrë.

“Te mungon mua?” Trump pyeti në një mbledhje të qershorit në Ohio. Turma u përgjigj me brohoritje.

“Ata më mungojnë”, përfundoi ai.

Ngritje – dhe uljet afatmesme

Nëse viti 2021 la të kuptohet për ndikimin e vazhdueshëm të Trump brenda Partisë Republikane, zgjedhjet afatmesme të vitit 2022 e konfirmuan atë. Deri atëherë, forcat ushtarake amerikane ishin tërhequr rastësisht nga Afganistani, duke çuar në rënien e qeverisë së atij vendi të mbështetur nga SHBA. Çmimet e gazit dhe inflacioni po i afroheshin niveleve më të larta që nuk ishin parë në dekada. Rritja ekonomike e SHBA-së, e cila ishte rikthyer nga ndërprerjet e pandemisë, u shkatërrua. Vlerësimet e miratimit të Biden ranë në territor negativ. Mjedisi politik që i ishte dukur kaq armiqësor ndaj Trump në fillim të vitit 2021, kishte filluar të ndryshonte.

“Joe Biden nuk arriti të trajtojë shqetësimet kryesore të votuesve,” tha Lanza. “Kjo i dha Donald Trump një hapje.”

Mar-a-Lago u bë një pikë ndalimi e detyrueshme për çdo kandidat konservator që kërkon të bëhet kandidati i partisë së tyre. Miratimi i ish-presidentit ishte çmimi më i lakmuar – një çelës për të zhbllokuar mbledhjen e fondeve dhe mbështetjen konservatore në bazë.

Katër nga gjashtë anëtarët republikanë të Dhomës së Përfaqësuesve që votuan për shkarkimin e dytë të Trump dhe po konkurronin për rizgjedhje u mundën nga kandidatët e mbështetur nga Trump në zgjedhjet paraprake të partisë. Ndërkohë, kandidatët për Senat si JD Vance në Ohajo dhe Herschel Walker në Xhorxhia dolën përpara në fushat e mbushura me njerëz primar me ndihmën e mbështetjes së Trump.

“Mbështetja e tij ju garanton vetëm një fitore parësore,” tha Brian Seitchik, i cili punoi si drejtor i shtetit të Arizonës për fushatën e Trump në 2016 dhe si drejtor rajonal perëndimor në 2020.

Por nëse gjysma e parë e 2022 ishte një lajm i mirë i paqartë për ish-presidentin, zgjedhjet e nëntorit pikturuan një pamje shumë të ndryshme. Nga katër kandidatët e shquar të Senatit të miratuar nga Trump, vetëm një – autori i kthyer në politikan Vance – mundi kundërshtarin e tij demokrat. Ndërsa republikanët rifituan ngushtë kontrollin e Dhomës së Përfaqësuesve, duke e ngritur Kevin McCarthy në kryetar, partia rezultoi kryesisht me keq dhe demokratët mbajtën kontrollin e Senatit.

Në Florida, Guvernatori DeSantis, fituesi i largët i vendit të dytë në atë sondazh presidencial të vitit 2021, fitoi një fitore befasuese të rizgjedhjes me dy shifra, duke nxitur spekulimet se ai mund të jetë kryesuesi i vërtetë për nominimin presidencial republikan në 2024.

Ndërkohë, Trump u mërzit – duke fajësuar mangësitë republikane për mbështetjen e partisë për kufizimet jopopullore të abortit dhe besnikërinë e pamjaftueshme ndaj markës së tij të populizmit konservator. Vetëm disa javë pas zgjedhjeve të ndërmjetme, kur ekspertët ende po pyesnin nëse momenti politik i ish-presidentit kishte kaluar, Trump nisi zyrtarisht fushatën e tij presidenciale 2024.

Rruga e Trump drejt nominimit

Fillimi i ofertës së tij presidenciale dukej tronditës i keq. Vetëm disa javë pas dështimit të republikanëve në mandatin e mesëm, ai e vendosi ish-presidentin në kryetitujt e mediave, kur shumë njerëz ende po pyesnin nëse ai kishte humbur instinktet e tij politike. Njoftimi i tij zyrtar, i mbajtur brenda kufijve komod të Mar-a-Lago, e bëri fushatën e tij të ndihej e fshehtë dhe e papërshtatshme për realitetet aktuale politike.

Ai më pas do të bënte lajme për të gjitha arsyet e gabuara – duke ngrënë në Mar-a-Lago me Nick Fuentes, një nacionalist të bardhë të shquar, dhe duke postuar në mediat sociale se rregullat në Kushtetutën e SHBA-së duhet të “përfundojnë”, duke e lejuar atë të ri- emërohet si president.

“Falënderimet gjatë Vitit të Ri ishte një kohë mjaft e errët në fushatën e Trumpit”, tha McGraw. Republikanët kishin dyshimet e tyre.

“Ai ka njoftuar se do të kandidojë për president, por a jemi të sigurt se ai do të jetë në gjendje ta bëjë këtë?” tha ajo, duke përshkruar gjendjen shpirtërore në atë kohë.

“A ka ai disiplinën për ta bërë këtë?”

Në prapaskenë, megjithatë, Trump po mblidhte një staf të fushatës që – ndryshe nga viti 2016 dhe madje 2020 – drejtohej nga operativë politikë me përvojë. Chris LaCivita dhe Susie Wiles mund të mos jenë emra të njohur, por e para ishte një veteran i zhveshur i politikës republikane me dekada përvojë dhe kjo e fundit kishte ndihmuar që Florida të kthehej në një bastion konservator. Të dy punuan me Trump për të formuluar një strategji primare presidenciale.

Ndërsa DeSantis ishte i zhytur në detyrat zyrtare në Florida, Trump lëvizi herët për të përcaktuar konturet e fushatës, tha Lanza. Dhe ndërsa të tjerët ia shtynë guvernatorit të Floridës, Trump e goditi atë kokë më kokë, duke e poshtëruar dhe zvogëluar.

“Të gjithë menduan se Ron DeSantis ishte në këtë kulm të fuqishëm të politikës që nuk mund të shkatërrohej,” tha Lanza. “Donald Trump e rrëzoi djalin.”

Pala Trump mori gjithashtu një nxitje nga burimet më të pamundshme – prokurorët në Nju Jork, Gjeorgji dhe Departamenti i Drejtësisë në Uashington, DC.

Duke filluar me kërkimin e FBI-së në Mar-a-Lago për dokumente të ndjeshme të sigurisë kombëtare në gusht 2022 dhe duke kulmuar me një seri aktakuzash në vitin 2023, rreziku kriminal i ish-presidentit u bë një çështje qendrore në luftën e shpalosur me shpejtësi për nominimin presidencial republikan. Pamja e Trump-it, e shndritshme në një fotografi të bërë në një burg të Atlantës në gusht, u ngjit shpejt në bluzat e fushatës dhe tabelat e oborrit.

Për shumë nga e majta, drejtësia më në fund u vendos. Por në mesin e llojit të votuesve konservatorë që zgjedhin kandidatin e partisë së tyre në shtetet me votime të hershme si Iowa, New Hampshire dhe Karolina e Jugut, u bë një moment për t’u mbledhur rreth liderit të luftuar të partisë së tyre. Sondazhi konservator Sarah Longwell intervistoi një panel republikanësh të Iowa-s për PBS në qershor 2023, një javë pasi Departamenti i Drejtësisë paditi Trumpin për akuza në lidhje me keqpërdorimin e dokumenteve të ndjeshme qeveritare.

“Unë mendoj se ai është duke u ngritur,” tha njëri.

“Kjo është ndërhyrje në zgjedhje siç nuk e kemi parë kurrë më parë”, tha një tjetër.

Aktakuzat, sipas Lanzës, krijuan një ndarje brenda Partisë Republikane midis atyre që e shihnin aktakuzën si shpërdorim pushteti dhe atyre që nuk e shihnin.

“Fillimisht, Ron DeSantis mori qasjen “nuk”,” tha ai. “Dhe ai u bë vrasës në rrugë.”

DeSantis fillimisht kishte thirrur aktakuzën e marsit 2023 në Nju Jork, e cila ai vuri në dukje se kishte të bënte me pagesat e parave të heshtura të Trump për një yll filmi për të rritur, një “cirk i prodhuar” që nuk ishte një “çështje e vërtetë”.

Deri në vjeshtën e vitit 2023, Trump kishte hapur një epërsi masive në shumicën e sondazheve paraprake republikane – një diferencë që ai nuk do ta hiqte kurrë. Ai anashkaloi debatet paraprake republikane, duke i privuar ata nga oksigjeni politik. Në vend të kësaj, ai u përqendrua në çimentimin e mbështetjes midis votuesve të thjeshtë përmes mitingjeve të tij të markës tregtare dhe organizimeve në bazë.

Pavarësisht nga grumbullimi i afro 200 milionë dollarëve në fondet e fushatës, DeSantis ishte jashtë garës brenda disa ditësh pas përfundimit të një të dyti të largët në zgjedhjet e Janarit 2024 në Iowa. Pasi Trump mundi me lehtësi ish-guvernatoren e Karolinës së Jugut, Nikki Haley në New Hampshire, lufta paraprake republikane përfundoi. Për zgjedhjet e treta presidenciale radhazi, nominimi i partisë ishte i tij.

Sprova, mundime dhe triumfe

Drama e ish-presidentit në sallën e gjyqit mund të ketë qenë një ndihmë për pasuritë e tij politike, por ajo erdhi gjithashtu me një rrezik shumë të vërtetë ligjor. Në maj të vitit 2024, një juri në Manhattan e dënoi Trumpin për 34 akuza të krimit që përfshinin pagesa të parave për yllin e filmave për të rritur Stormy Daniels. Çdo pengesë gjyqësore, megjithatë, dukej se pasohej nga një fitore më e madhe. Dënimi i tij u vonua derisa pas zgjedhjeve, aktakuzat e dokumenteve në Florida u hodhën poshtë dhe Gjykata e Lartë vendosi që presidentët kanë imunitet gjithëpërfshirës për aktet zyrtare.

Jashtë dhomave të gjykatave, fushata e Trump po kalonte nga fitorja e tij në zgjedhjet e përgjithshme. Një performancë e ndalur dhe konfuze nga Biden në debatin e tij në fund të qershorit me ish-presidentin i la demokratët në një panik të plotë. Vlerësimet e miratimit të Trump dhe numrat e sondazheve kokë më kokë po rriteshin gjithnjë e më shumë. Dhe pas goditjes së tij me plumbin e një vrasësi në Pensilvani në mes të korrikut, ai mbërriti në Konventën Kombëtare Republikane në Milwaukee një ditë më vonë si një hero pushtues për mbështetësit e tij.

“Ajo që pamë në konventë ishte se sa e unifikuar u shfaq Partia Republikane, me të vërtetë për herë të parë pas një kohe të gjatë,” tha McGraw. “Ata ndiheshin tepër të sigurt.”

Shefi i Tesla-s, Elon Musk, njeriu më i pasur në botë, miratoi publikisht ish-presidentin dhe filloi financimin e një operacioni masiv organizimi në shtetet kryesore të fushëbetejës. Krenaria republikane – krenaria për Trump – ishte në rritje.

Në atë moment, dukej sikur kthimi i Trump në majat e fuqisë amerikane nga thellësia e 6 janarit 2021 ishte i plotë. Një fushatë që fillimisht kishte mposhtur DeSantis dhe rivalët e tij të tjerë republikanë, tani ishte vendosur t’i jepte një goditje me grusht Bidenit dhe demokratëve. Por tre ditë pasi Trump pranoi zyrtarisht nominimin presidencial të Partisë Republikane, Biden braktisi ofertën e tij për rizgjedhje dhe miratoi zëvendëspresidenten e tij, Kamala Harris.

Në pak javë, Harris konsolidoi mbështetjen e partisë së saj, injektoi entuziazëm të ri te demokratët dhe madje kaloi përpara ish-presidentit në disa sondazhe kokë më kokë. Përpjekjet e Trump nuk u ndihmuan nga një performancë e debatit të shpërndarë kundër Harris në shtator dhe një vështirësi e dukshme për të riorientuar fushatën e tij për të përballuar kundërshtarin e tij të ri, pikat e forta dhe dobësitë e të cilit janë padyshim të ndryshme nga ato të Bidenit.

“Trump me të vërtetë nuk u testua derisa Harris u fut në garë,” tha Seitchik. “Gjithçka deri në atë pikë pothuajse dukej si një parasezon i zgjatur për fushatën.”

Me afrimin e ditës së zgjedhjeve, sezoni pothuajse ka përfunduar dhe kampioni është ende në dyshim. Gara është vendi ku dukej se po shkonte në fillim të vitit – një përfundim fotografik ku secili kandidat mund të përfundonte në krye. Dhe për një fushatë që ishte fokusuar në moshën dhe dobësinë e Bidenit, tani është Trump qëndrueshmëria dhe koherenca e të cilit janë nën mikroskop.

“Trump mund të ketë një operacion tepër profesional dhe të thjeshtë rreth tij, por në fund të ditës, ai ende do të bëjë atë që dëshiron dhe do t’i bëjë gjërat ashtu siç dëshiron,” tha McGraw.

Kjo përfshin një këmbëngulje të vazhdueshme publike që ai të mos humbasë zgjedhjet e 2020-ës, devijime të gjata retorike gjatë fjalimeve të tubimeve dhe anulime në minutën e fundit të paraqitjeve në media që disa ia atribuojnë “rraskapitjes”.

Trump ka qenë në vorbullën e politikës presidenciale për nëntë vjet tani – dhe në qendër të vëmendjes së publikut për më shumë se katër dekada. Ai është dukur i palodhur. Por me katër vite të tjera në Shtëpinë e Bardhë që po afrohen në horizont, a kanë filluar të shfaqen të çarat?

‘Riorientim themelor’ përpara?

Ndërsa fitorja e Trump nuk është aspak e garantuar, thjesht të qenit edhe një herë kaq afër çmimit është në vetvete një arritje e jashtëzakonshme. Dhe nëse rikthimi i tij politik kulmon me një mandat tjetër presidencial, ai do të kthehet në Shtëpinë e Bardhë duke kapërcyer pengesat – ligjore, politike, – me të cilat janë përballur pak presidentë. Me kontrollin e frerëve të pushtetit dhe pa barrën për t’u përballur sërish me gjykimin e votuesve, Trump do të jetë në gjendje t’i zhdukë ato rreziqe ligjore. Dhe ndryshe nga mandati i tij i parë, ai do të hyjë në Shtëpinë e Bardhë me një ekip këshilltarësh dhe staf të mundshëm të administratës që janë plotësisht besnikë ndaj tij.

Synimi i tij për të riorganizuar në mënyrë dramatike burokracinë federale mund të zëvendësojë punonjësit e shërbimit civil në karrierë me bashkëpunëtorë politikë. Dhe edhe nëse ai nuk fiton kontrollin e plotë të Kongresit, ai mund të përdorë fuqitë ekzistuese presidenciale për të vendosur kufizime të reja mbi emigracionin, të zbatojë planet e tij për dëbimin masiv të banorëve pa dokumente dhe të vendosë tarifa që mund të rrisin ndjeshëm koston e mallrave të importuara.

Demokratët paralajmërojnë se kjo do të ishte një presidencë pa “pargje mbrojtëse” për të kufizuar propozimet më të rrezikshme të Trump. Republikanët, në një parti që është ribërë në imazhin e Trump, shpresojnë se ai do të jetë në gjendje të zbatojë në mënyrë më efektive axhendën e tij pa rezistencën e brendshme me të cilën u përball në mandatin e tij të parë.

“Donald Trump e ka kthyer partinë nga çështjet fiskale dhe çështjet sociale që janë forca dominuese në një populizëm Trump”, tha Seitchik. “Ky është i gjithë një riorientim themelor i Partisë Republikane.”

Dhe nëse ai fiton javën e ardhshme, Trump mund të riformojë rrënjësisht qeverinë amerikane për brezat që do të vijnë./BBC

Në dekadat e tranzicionit, ndërtimi ka njohur dy cikle. I pari nisi pas vitit 1997, teksa lëvizjet e popullsisë nxitën ndërtime masive në qytetet e qendrës së vendit, kryesisht në kryeqytet. Rritja ishte e shpejtë deri në vitin 2003-2005, me sektorin që arriti në 15% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB).

Në vitet në vijim, rritja e shpejtë e çmimeve e frenoi sektorin, që kaloi në një fazë maturimi që zgjati deri në 2008-2009. Pas kësaj periudhe, e përkeqësuar nga ndikimi i krizës botërore financiare në sektorin bankar të vendit, ndërtimi hyri në fazë rënieje, duke zbritur poshtë 9% të PBB-së në 2014.

Por me kthimin e tendencës në rritje të sektorit pas 2015 dhe shtimit të presionit të taksimit në koston e ndërtimit, çmimet ishin dyfishuar, nga rreth 400-500 euro/m² në periudhën e krizës së 2010-s në 1000-1200 euro/m² në vitin 2016.

Pas 2016-s, sektori filloi sërish zgjerimin, i nxitur nga dhënia e lejeve të ndërtimit në kryeqytet. Ndonëse në raport me PBB-në ndryshimi nuk ishte shumë i fortë, për shkak të rritjes më të shpejtë të aktiviteteve të tjera, në vlerë është shumë më i lartë për shkak të çmimeve të shtrenjta.

Në vitin 2023, sektori ka arritur nivelin më të lartë që nga 2014-a, duke e kaluar 10% të PBB-së, me vlerë prej 235 miliardë lekësh në sektorin e ndërtimit dhe 136 miliardë lekë për aktivitetin e pasurive të paluajtshme, për një total prej rreth 372 miliardë lekësh (3.7 miliardë euro).

A është ky kulmi i ciklit të dytë të ndërtimit?! Viti 2023 i dha disa sinjale. Çmimet janë rritur me shpejtësi, duke frenuar kërkesën. Në qendër, apartamentet kanë arritur në një pikë të lartë prej 4-6 mijë euro/m² dhe brenda unazës në 2000-2500 euro/m².

Shtrenjtimi i qendrës, zhvendosi kërkesën më në periferi, duke tërhequr një valë të re rritje çmimesh. Tashmë apartamenti më i lirë në Tiranë kushton mesatarisht 1000-1200 euro/m².

Valuta informale ka qenë një faktor i rëndësishëm që ka nxitur tregun e ndërtimit dhe pasurive të paluajtshme, por hetimet e SPAK i kanë “trembur” këto hyrje, sipas deklarimeve nga agjentët e pasurive të paluajtshme.

Të dhënat nga Agjencia Shtetërore e Kadastrës (ASHK) treguan se numri i transaksioneve të shitblerjeve të pasurive të paluajtshme pësoi rënie vitin e kaluar.

Të dhënat e ASHK-së tregojnë se u regjistruan gjithsej 35.690 transaksione të shitblerjes së pasurive të paluajtshme, në rënie me 5.8% krahasuar me një vit më parë. Një shifër e tillë dëshmon se tregu i pronave ka pësuar frenim vitin e kaluar.

Edhe në kryeqytet, numri i transaksioneve të shitblerjeve të pasurive të paluajtshme në Tiranë, pësoi rënie për të dytin vit radhazi në 2023. Në ASHK u regjistruan 20,959 shitblerje, në rënie me 20%, krahasuar me vitin 2022, duke dhënë një sinjal të qartë për një ndryshim të tendencës në sektor.

Pesha që zë Tirana në tregun e pasurive të paluajtshme është e konsiderueshme. Në kryeqytet në vitin 2023, u kryen mbi 80% e totalit të transaksioneve të pronave.

Sinjalet nga tregu janë që edhe kërkesa e të huajve për prona po bie, si rrjedhojë e shtrenjtimit të shpejtë të tyre. Vitet e fundit, apartamentet në bregdet, sidomos në Jug njohën rritje dyshifrore të çmimeve, për shkak të kërkesës së lartë.

Çmimet maksimale të shitjes së apartamenteve në bregdet kanë arritur deri në 4,000 euro/m², kurse për sa u përket çmimeve të vilave, përmenden edhe vlera prej 2 milionë eurosh, sipas agjentëve të pasurive të paluajtshme.

Në Sarandë, rritja e shpejtë e çmimeve po sjell rënie të shitjeve me 50%, por frenimi i kërkesës po ndihet dhe në zonat e tjera, përfshi Durrësin, që është më i lirë.

Në vitin 2023, blerjet e të huajve “furnizuan” rreth një të pestën e transaksioneve, sipas të dhënave nga Banka e Shqipërisë për blerjet e të huajve (325 milionë euro) dhe totalit të transaksioneve të pasurive të paluajtshme, sipas INSTAT (1.36 miliardë euro).

Me kredinë për pasuritë e paluajtshme që ka arritur në 26% të së gjithë huasë së dhënë në vend, Banka e Shqipërisë ka shfaqur shenjat e para të shqetësimit. Më herët gjatë këtij viti, institucioni qendror ka shtuar kërkesat për kapital për bankat.

Në korrik, Banka e Shqipërisë vendosi që norma e shtesës kundërciklike të kapitalit (KUNC) për Shqipërinë do të jetë 0.25 pikë për qind, nga zero që parashikohej në vendimin e mëparshëm.

Të gjitha bankat tregtare në Shqipëri duhet ta plotësojnë këtë shtesë pas një viti, duke filluar nga data 30 qershor 2025.

Një nga elementet që ndikoi në këtë vendim lidhet me treguesin e paralajmërimit të hershëm (TPHP) dhe që sinjalizojnë zhvillimet në kreditim dhe në aktivet jofinanciare, konkretisht në tregun e pasurive të paluajtshme. Ky vendim u mirëprit dhe nga Fondi Monetar Ndërkombëtar.

Zhvillimet demografike prej vitesh nuk janë në favor të tregut të pasurive të paluajtshme. Të dhënat e fundit të Censit gjetën se popullsia e Shqipërisë në dekadën e fundit është zvogëluar me 420 mijë banorë, ose rreth 14% më pak.

Edhe gjetjet e tjera nuk janë optimiste: Rreth 40% e apartamenteve rezultojnë të jenë bosh; grupmosha 15-19 vjeç është përgjysmuar në një dekadë; numri i grave në moshë riprodhimi ka rënë 28.4% nga 2011-2023, që paralajmëron një tkurrje të mëtejshme të lindjeve.

Bashkia e Tiranës, më e madhja në vend, e cila është një qendër graviteti në krahasim me të tjerat për emigracionin e brendshëm, është shtuar vetëm me 40.7 mijë banorë nga viti 2011 deri më 2023.

Kjo rritje faktike e popullsisë së kryeqytetit nuk është një lajm i mirë për ndërtuesit në kryeqytet, të cilët kanë ndërtuar për projeksione të gabuara deri më tani me të dhëna që Tirana rritet me 20-25 mijë banorë në vit.

Maturimi në fakt duket se ka filluar. Rritja e aktivitetit të pasurive të paluajtshme është ngadalësuar ndjeshëm në tremujorin e parë të këtij viti, sipas të dhënave të fundit nga INSTAT për Prodhimin e Brendshëm Bruto.

Të dhënat e INSTAT bëjnë të ditur se aktiviteti i pasurive të paluajtshme u rrit me 5.9% me bazë vjetore në tremujorin e parë të këtij viti. Ritmet e rritjes janë përgjysmuar në krahasim me 2023, kur kulmuan në 11.3%, niveli më i lartë në të paktën një dekadë.

Ndryshe nga aktiviteti i pasurive të paluajtshme, sektori i ndërtimit ka vijuar rritjen e fortë, duke sinjalizuar, për herë të parë në këto dy vitet e fundit, për një mospërputhje të kërkesës me ofertën. Ndërtimi u rrit me 14% në janar-mars 2024, nga 9.8% që ishte zgjerimi vitin e kaluar.

Ka apo nuk ka kërkesë, rritja do të vazhdojë

Përkundrejt tendencës tkurrëse të popullsisë dhe frenimit të kërkesës si rrjedhojë e çmimeve të larta e rënies së fuqisë blerëse, tregu nuk pritet të ndalet. Në vitin 2022, sipërfaqja e lejeve të ndërtimit arriti nivel rekord në dekadën e fundit dhe këto ndërtime janë ende në proces.

Ndonëse kërkesa nuk duket se premton shumë, kompanitë e ndërtimit nuk tërhiqen, sidomos në kryeqytet.

Sipas të dhënave të INSTAT, në vitin 2022, sipërfaqja e dhënë për leje ndërtimi për banesa ishte rreth 1.8 milionë m2, niveli më i lartë rekord. Në vitin 2023, lejet ishin me rënie, por ndërkohë projekte të reja të mëdha janë paralajmëruar.

Janë të paktën 8 projekte zhvillimore, që parashikojnë ngritjen e kullave që do të kenë deri në 65 kate dhe një tjetër projekt 100 kate, i prezantuar së fundmi, i cili nuk e ka marrë ende lejen e zhvillimit.

Krahas projekteve që po ngrihen mbi truall privat, edhe vetë qeveria planifikon të japë për zhvillim disa hapësira që i ka në pronësi, të cilat i kanë kaluar tashmë Korporatës së Investimeve, që pritet të bëjë publike planet e saj për këto prona.

Në qershor, Agjencia Kombëtare e Planifikimit të Territorit hapi tenderin me objekt “Energjizimi i qyteteve: Zhvillimi inovativ i pronës publike”.

Kjo procedurë kërkon të afrojë pranë vetes projektide që synojnë të zhvillojnë pronën publike, në bashkëpunim me sektorin privat, ku në fund, përfitimi që do të marrin institucionet janë zyra./ Monitor

Ndërsa konflikti mes Hezbollahut dhe Izraelit po përfshin Libanin në luftë, grupi politik militant pretendon se po mbron interesat e të gjithë popullit libanez.

Korrespodenti i Zërit të Amerikës Jabob Russell njofton nga Bejruti se sa mbështetje ka në të vërtetë grupi Hezbollah tek populli libanez.

Dikur i quajtur “shtet brenda shtet”, Hezbollahu ka patur fuqi dhe mbështetje të konsiderueshme te komuniteti libanez Shiit për dekada më radhë.

Gjatë ditëve të fundit, Izraeli ka përshkallëzuar ndjeshëm sulmet e tij në zonat shiite të Libanit, me pretendimin se Hezbollahu mban armët në zonat civile.

Këto sulme kanë lënë të vrarë qindra vetë dhe kanë detyruar zhvendosjen e mijëra civilëve, një strategji që mund të nxisë mosmarrëveshje dhe të dëmtojë marrëdhëniet mes Hezbollahut dhe bazës së tij.

“Komuniteti që mbështet Hozbollahun, nuk do që të përfshihet në një luftë tjetër, të përballet me zhvendosje, por në fakt po i përjeton të gjitha këto.

Prandaj, të gjitha këto janë elementë që Hezbollahu duhet t’i marrë parasysh kur merr vendime”, shprehet Paul Salem nga Instituti për Lindjen e Mesme.

Në të shkuarën, në rastet kur ka patur rritje të tensioneve pasi Izraeli ka ndërmarrë sulme, si në luftën e 2006, sekte të tjera janë bashkuar me Hezbollahun për të bërë rezistencë.

Por gjatë viteve të fundit, fuqia gjithnjë në rritje e Hezbollahut në Libanin e shkatërruar nga kriza ka nxitur pakënaqësi ndaj grupit.

“Izraeli po shqyrton mundësitë se si t’i zgjerojë më tej ndasitë mes komuniteteve me qëllim që të rritet armiqësia ndaj Hezbollahut”, shprehet Selim Maouwad, artist dhe aktivist social

Nëse sulmet do të çojnë në rritje të kundërshtisë ndaj Hezbollahut do të varet nga pozicionimi i udhëheqësve politikë libanezë.

“Përkrahja e Hezbollahut është e përkohshme. Nëse elita politike apo ndonjë sekt tjetër veç sektit Shia do të vendosë nesër ta mbështesë pa kushte Hezbollahun, atëherë, të njëëjtën gjë do të bëjë edhe komuniteti, me përjashtim të disave”, thotë zoti Maouwad.

Nuk ka asnjë garanci se sulmet që lanë të vrarë civilë libanezë dhe detyruan banorët që të largohen nga shtëpitë e tyre, në fund do të çojnë në dobësim të Hezbollahut.

“Fakti që u sulmuan nga Izraeli, po çon në frikësim dhe dëshpërim të tyre, por po ashtu nxit zemërimin e tyre dhe zotimin për të mos e pranuar një gjë të tillë, Pra, nga ana praktike, kjo që po ndodh nuk do të ndryshojë qëndrimin e Hezbollahut, por mundet të ndikojë në llogaritë e grupit, siç edhe po ndodh”, thotë Paul Salem nga Instituti për Lindje të Mesme .

Sulmet në zona ku jetojnë civilë është një strategji e rrezikshme, Analistët thonë se rezultati nuk do të varet vetëm nga fakti se deri në cilën pikë mund ta çojë sulmin e tij Izraeli, por po ashtu edhe në politikën e brendshme të paparashikueshme të Libanit.

Gjaku i kuq i grumbullohet në vesh dhe i njollos fytyrën. Nuk është çudi që disa njerëz në rrjetet sociale duan të shtiren me veten se të shtënat ishin të falsifikuara. Sepse realiteti, të cilin çdo vëzhgues racional mund ta shohë qartë, është se në këtë moment Trump po sfidon vdekjen. Ai nuk mund ta dijë plotësisht se është mirë. Një plumb i ka nxjerrë gjak nga veshi, afër trurit.

Teksa ngrihet nga vendi ku u mbulua fillimisht, me agjentë të Shërbimit Sekret të veshur me syze dielli të zeza që përpiqen ta mbështjellin, ai bën një gjest elokuent sfide: një grusht të shtrënguar ngritur në ajër, me krahun drejt si një shtizë flamuri. Goja e tij është e hapur në një britmë: fjalët që shqiptoi ishin “Lufto, lufto, lufto”, fjalë që duken të zgjedhura sikur mund të ishin të fundit të tij. Kujt po i thotë të luftojë? Kundër çfarë?

Ai përdor retorikën e luftës dhe ndarjes që ka gjithmonë, por me një urgjencë të re, ndërsa i bën thirrje Amerikës të luftojë në emër të tij, për trupin e tij. Dhe ai ka menduar menjëherë se si ta komunikojë këtë vizualisht. Grushti i ngritur është tradicionalisht një simbol i së majtës, që u bë i famshëm si shenja e rezistencës republikane ndaj Frankos në luftën civile spanjolle, shkruan Jonathan Jones.

Që nga vitet 1930, ky gjest i së majtës është ringjallur në shumë kontekste, nga lëvizja për të drejtat civile në Ukrainë, megjithatë ky gjest është zgjedhur edhe nga e djathta ekstreme: supremacistët e bardhë përdorin një grusht të bardhë të shtrënguar kundër një sfondi të zi për të simbolizuar “Të drejtat e të bardhëve”.

Grushti i Trump nuk po përdoret për ndonjë shoqatë të fshehtë politike, por si një simbol pompues i shpirtit luftarak. Trump bazohet në gjestin radikal ashtu siç përdor muzikën rock kundër dëshirave të muzikantëve. Ne e shohim në këtë foto se sa një mjeshtër i fuqishëm politik është ai, duke huazuar imazhe dhe retorikë nga çdo burim dhe duke i kombinuar ato në kolazhe të reja, të kthjellta me kuptime të ndryshuara. Në këtë rast, kuptimi i tij jepet nga konteksti, dhe ai është një ish-president amerikan me gjak në fytyrë në një grumbull agjentësh mbrojtës nën një flamur të valëzuar amerikan. Flamuri dhe grushti së bashku janë ato që e bëjnë këtë foto kaq të fuqishme: Trump shkon lart për ta bërë veten mishërim të një Amerike të plagosur, por sfiduese.

Vrasja e kundërshtarëve, bëri bashkë disa nga personazhet më të rrezikshëm të botës së krimit. Disa nga liria, disa nga arratia, e disa të tjerë edhe nga burgu, për muaj të tërë punuan për një qëllim. Planifikuan vrasje dhe hodhën miliona për realizimin e tyre.

Atëherë kur rrethi sa vinte e i ngushtohej çdo ditë e më shumë, duket se më shumë se hakmarrja për miqtë e vrarë, ishte frika për jetën e tij ajo që e shtyu Ervis Martinajn të lidhte aleanca nga Veriu në Jug.

Paranoja se mund të ishte radha e tij, e shtyu të ofronte qindra mijëra euro për të eliminuar kundërshtarët.

Emisioni “Gjërat tona” ka theksuar se SPAK ka administruar dhjetëra biseda që Martinaj ka zhvilluar me personazhe që ndër vite ishin dënuar e akuzuar për krime të renda.

Të tillë si Gjergj Cukali, në Tiranë, apo Viktor Imeraj e Satilno Basho në Vlorë.

I konsideruar, ndoshta jo rastësisht si “i forti” i “Myslym Shyrit”, Gjergj Cukali, sot 44 vjeç, ndodhet në qeli, në pritje të një vendimi të Gjykatës së Posaçme. SPAK ka kërkuar që ai të dënohet me 25 vjet burg, për akuzën e vrasjes së mbetur në tentativë dhe grup kriminal.

Deri më sot, ai kishte arritur të “zbuste” edhe drejtësinë. Por kësaj here, duket se as problemi i tij shëndetësore, astma bronkiale, që i dha lirinë nga Gjykata e Lartë në vitin 2017, nuk do ta shpëtojë dot nga qelia.

Përballjet e Gjergj Cukalit me forcat e rendit datojnë hershëm, madje edhe atëherë kur ai supozohej të ishte në burg. Si një ish-i dënuar me 7 vite burg për plagosje dhe dy vepra të tjera penale, në vitin 2004 ai nisi një kalvar ballafaqimesh me togat e zeza, ndonëse rëndësia e krimeve që ai akuzohej në fillim, gjatë seancave gjyqësore sfumohej vazhdimisht.

Këtë herë Prokuroria e Posaçme duket se e ka seriozisht. Ai ndodhet në paraburgim prej 3 vitesh dhe mekanizmat ligjor e shëndetësor që kishte përdorur më parë, nuk i kanë pirë ujë.

Ndërsa Viktor Imeraj, i cili njihej edhe si “i forti” i Vlorës, prej vitit 1999 e deri pak ditë para se të arrestohej më 7 dhjetor 2020, qëndronte në burgun e Lushnjës, pasi ishte dënuar me 25 vite burgim për vrasjen në Durrës të Arben Pajës e Ilir Xhungës, dy miqtë e Lulzim Berishës. Për këto dy vrasje Imeraj ishte dënuar fillimisht me burgim të përjetshëm, por në tetor të vitit 2018, Gjykata e Apelit Durrës, vendosi dënimin e tij me 25 vite burg. Ky vendim u prish në nëntor të vitit 2023 nga Gjykata e Lartë, që vendosi sërish burgim të përjetshëm për të. Viktor Imeraj konsiderohej nga policia dhe prokuroria si një nga njerëzit më të afërt të Gazmend Brrakës, (Gaxhait) i dënuar me burgim përjetë. Aktualisht ai ndodhet në burg.

Nga ana tjetër, Satilno Basho është arrestuar më 17 shtator të vitit 2023, teksa po mbahej nën mbikëqyrje nga dhjetëra forca Policie. Personazhi që po vëzhgohej në Vlorë njihet si vëllai i Tesit, të fortit të Selecinës, Tesilvan Basho. Për herë të fundit ai ishte arrestuar po nga RENEA, bashkë me të vëllain. Për disa vite ata njiheshin si anëtarë të bandës së Llanajve, por tashmë ata kanë krijuar grupin e tyre që mendohet se vete Tesi e drejton nga burgu. Lidhjet e forta që vëllezërit Basho kishin në Polici, bënin që operacionet për kapjen e tyre të dështonin njëri-pas tjetrit. Derisa u arrestuan më 16 tetor të vitit 2019 gjatë një operacioni të befasishëm të RENEA-s.

Operacioni u realizua për arrestimin e Tesit, që kërkohej nga Italia për vrasje. Por bashkë me të kap edhe vëllai i tij, Satilno, që akuzohej për gjobëvenie. Edhe pse u arrestua me qëllim ekstradimi drejt Italisë, Tesilvan Basho nuk u dërgua atje për vuajtjen e dënimit. Drejtësia Italiane solli në Shqipëri dosjen dhe kërkonte që të njihej vendimi me burgim të përjetshëm për të, por Gjykata e Vlorës i njohur vetëm 14 vite burgim. Tesi aktualisht ndodhet në burg, ndërsa i vëllai ishte liruar pak kohë para se të arrestohej.

Por si bashkëpunoi Ervis Martinaj me këta personazhe, që herë pas here orientoheshin nga burgu edhe nga një tjetër personazh i botës së krimit, Emiljano Shullazi.

PLANI PËR TË VRARË VËLLEZËRIT DUKA E MIQTË E TYRE

Për të siguruar informacione në lidhje me vendndodhjen e Leonard Dukës dhe lidhjeve të tij familjare e shoqërore, Ervis Martinaj ka angazhuar kushëririn e tij, djalin e tezes, Kristos Teta. Për ketë qëllim, Teta ka angazhuar në mënyrë konstante një femër, të cilës i ka kërkuar që të krijojë njohje, ta takojë dhe të krijojë lidhje me Leonard Dukën, në mënyrë që ta informojë për vendet që ai frekuenton dhe automjetet që përdor.

Më datë 5 korrik 2020, Kristos Teta njofton Ervis Martinajn që Leronard Duka ka ardhur në Tiranë dhe ka kontaktuar një vajzë me qëllim që ajo t’i nxjerrë në takim dy vajza të tjera. Në vazhdimësi ai i dërgon foto të komunikimeve që ka kryer me një vajzë, e cila mesa duket është në kontakt me Leonard Dukën nëpërmjet Snapchat. Ndërsa 10 ditë më vonë Teta e informon Martinajn se vëllezërit Duka kishin shkuar në Jug bashkë me familjen.

Më vonë i dërgon edhe disa komunikime që kishte kryer me një vajzë në Snapchat e Instagram, e cila i thotë se Nardi është lidhur me një femër dhe se do e takojë. Martinaj i kërkon kushëririt të tij që të mësojë se ku ndodhej Leonardi dhe se ku do të shkonte me atë vajzën.

Martinaj me tej komunikon me Erigers Mihasin në lidhje me planin për vrasjen.

Erigers Mihasi: I kam bërë gati gjërat, kallash dhe pistoletë, por nuk ka dalë sot Leonardi me atë femrën. E kemi shtyrë për nesër. E shtyu që të dalë për darkë me të dhe i ka kërkuar që të marrë edhe një shoqe sepse do jetë bashkë me një shokun e tij. E ka lënë takimin te Selvia me atë vajzën, ndërsa unë me të tjerët jemi pozicionuar tek Oslo dhe po presim informacionin që do na japë ajo shoqja.

Më datë 20 korrik 2020 ka të dhëna që Leonard Duka ka dalë për të darkuar me disa vajza në një restorant në afërsi të Linzës. Vajzat ishin ato që kishte futur kushëriri i Ervis Martinajt me qëllim që të jepnin informacionet e kërkuara. Martinaj komunikon me Kristos Tetën dhe e pyet në lidhje me vajzën që flet me Dukën, duke e këshilluar që të bënte kujdes se mos e shiste ajo.

Kristos Teta: Ty të kemi vëlla, të duam shumë dhe s’kemi rrugë tjetër. Asgjë tjetër nuk më intereson. Kam shumë dëshire që të isha aty që të gjuaja edhe vetë. Uroj që të shkojë mbarë se pastaj iki dhe fshihem në Greqi. Ajo vajza që takohet me Loenardin njeh vetëm një person që quhet Besi, nuk njeh njeri tjetër. Nuk ia kam treguar emrin. I kam thënë që çunat do ta mbajnë mirë.

Ervis Martinaj: Kush është tjetër në tavolinë sot?

Kristos Teta: Është Nardi dhe dy vajzat… Janë të ulur te restoranti i peshkut.

Ervis Martinaj: Me çfarë komunikon ti me atë vajzën? A ka dijeni ajo që Nardit mund t’i gjuajnë?

Kristos Teta: Pardje i kanë thënë hajde te lokali se ishte dhe Leksi (Aleks Ndreka), ndërsa tani janë vetëm në tavolinë dhe janë dy çerra jashtë.

Mbas mesnate Ervis Martinaj e pyet nëse vajza në fjalë do të flinte aty dhe Teta i dërgon foto të komunikimeve në Snapchat, ku ajo i shpjegonte se ishte me Loenard Dukën dhe nuk fliste dot. Ndërkohë Kristos Teta i kërkonte asaj që të shikonte se me çfarë makinash do të largohen dhe ajo i shkruan që Leonard Duka dhe Aleks Ndreka, që në fakt vajza e njihte me emrin Tani, ishin larguar me një “Mercedez ML”. Në vazhdimësi ata planifikojnë mundësinë e vendosjes së një GPS te ky automjet.

Më datë 28 korrik 2020, Ervis Martinaj komunikon me Gjergj Cukalin dhe biseda bëhet në lidhje me Elvis Gaçajn, i cili pritet të lirohet nga burgu dhe Cukali ka planifikuar për ta vrarë në momentin që del nga burgu i Rrogozhinës. Ai i thotë që për këtë ngjarje i nevojitej një makinë e vjedhur, dy kallashnikovë dhe një pistoletë 15-she, që t’ua jepte personave, me të cilët bashkëpunon për kryerjen e vrasjes.

Ervis Martinaj: Le të gjejnë vetë makinë me ardhë dhe ju shtoj 10 mijë euro në pagesë. U jap 160 mijë euro.

Hajde të të jap 200 mijë euro dhe le ta bëjnë vetë sepse kam punë tjetër në dorë, jam duke u marrë me Nardin (Leonard Dukën) dhe nuk kam kohë për të humbur. Po të sjell në Tiranë 200 mijë euro dhe mbaji ti. Nëse e vrasin ju jep 200, nëse nuk e vrasin ju jep 0.

Ne lidhje me realizimin e kësaj vrasjeje, Martinaj komunikon edhe me Erigers Mihasin, të cilit i tregon se do të lirohej Elvis Gaçaj nga burgu dhe i kërkon një makinë për ta përdorur për vrasjen. Mihasi i thotë se nuk kishte makinë gati por mund ta vidhte po atë natë dhe ta bënte gati për realizimin e vrasjes. Ndërsa e informon paralelisht edhe për Leonard Dukën, duke i thanë që bashkë me personin e quajtur Olsi, mund ta vrisnin para se të bëhej një vit nga vrasja e Santiago Malkos.

Një ditë pasi kishin biseduar, Gjergj Cukali shkon në Patok për të takuar Ervis Martinajn dhe në mbrëmje e lajmëron që të nesërmen, datë 30 korrik 2020, në orën 9 pa një çerek, Elvis Gaçaj kishte gjyqin dhe do të vendosej lirimi i tij. Martinaj i tregon që makina ishte gati bashkë me dy kallashnikovë dhe një pistoletë, ashtu siç e kishte kërkuar.

Ditën kur Gaçaj kishte gjyqin, Martinaj i dërgon Cukalit kodin e SKY të Erigers Mihasit dhe i kërkon që t’i bëjë ftesë dhe të flasë me të sepse ai ishte personi që do i dërgonte makinën. Ndërsa i tregon se Erigers Mihasi është shoku i tij i ngushtë, që e ka si vëlla dhe i thotë që është nga Yrsheku. Më tej ata bisedojnë në lidhje me saktësimin e burgut nga do të dilte Gaçaj dhe rritjen e vigjilencës për shkak të një ngjarje të ndodhur në Elbasan Një ditë para dhe frikës se mund të kishte shumë policë në atë zonë.

Atë mbrëmje për të cilën ata flasin, pra më 29 korrik 2020, pranë varrezave të Elbasanit, ishte vrarë Regis Runaj. Për zbardhjen e kësaj ngjarje, Policia pati një angazhim maksimal, edhe për faktin që ishte e dyta në një hark kohor të shkurtër dhe falë këtij angazhimi me forca të shtuara në terren, u arrit edhe arrestimi i autorëve. Dhjetë ditë më pas, në pranga ranë dy persona, Xhulion Hoxha dhe Euglen Halili, që sipas deklaratës zyrtare që Policia e Elbasanit dha në atë kohë, ishin të përfshirë edhe në vrasjen e Emiljano Ramazanit, më 20 korrik 2020.

Dy të dyshuarit u arrestuan mëngjesin e datës 8 gusht 2020, në kuadër të operacionit të koduar “Shkumbini”. Nga hetimet ka rezultuar se ata dhe Regis Runaj mbrëmjen e ngjarjes kanë qenë së bashku. Pasi kanë konsumuar lëndë narkotike në një park në afërsi të varrezave të qytetit ata janë drejtuar për në Elbasan.

Në afërsi të varrezave, Halilaj dyshohet se e ka goditur Runajn një herë me thikë nga mbrapa shpinës dhe më pas e ka goditur edhe 26 herë të tjera duke i shkaktuar vdekjen e menjëhershme.

Megjithatë, pavarësisht forcave të shumta të Policisë në terren, plani i Ervis Martinajt për ekzekutimin e Elvis Gaçajt vazhdon. Madje ai bisedoin me Gjergj Cukalin dhe personat e tjerë, duke u thënë që nëse nuk arrinin ta vrisnin në momentin që ai del nga burgu i Rrogozhinës, do ta vrisnin njerëzit e tij kur Elvis Gaçaj të shkonte në Tiranë.

Gjithashtu i kërkon Cukalit që të marrë me vete edhe Erigers Mihasin, duke i thënë se ai është kamikaz dhe është shumë trim për të gjuajtur. Martinaj i thotë që të porganizojë dy prita, që nëse i ikën të parës, t’i kapë targën e makinës pritës së dytë ku të jenë ata me motor. Për këtë organizim, Ervis Martinaj komunikon edhe me Erigers Mihasin, i cili shprehet i pakënaqur me punën e Cukalit, duke i thënë se i kishte shkuar vetëm me një person, sikur po shkon për plazh. Në vazhdimësi, Martinaj flet me Cukalin, të cilit i thotë që po nisej edhe vetë për të shkuar në Rrogozhinë me një makinë të shpejtë.

Gjergj Cukali: Kam parë që Elvis Gaçajt i kanë shkuar për ta pritur në dalje nëna, gruaja dhe goca. Nëse ai hipën në një makinë me gocën, nuk e vrasim dot se është gjynah fëmija.

Ervis Martinaj: Nëse nuk e bën ti, e bëjmë ne. Nuk dua t’ia di fare. Pse ç’a është koka ime që të bëjë pazar ai by…? Më jep targën se i biem me pistoletë fikse ose përpara se të hipi në makinë.

Cukali i nis targën e makinës, një “Audi” i zi me portobagazh. Nga verifikimet në sistemin e Policisë, targa që iu dërgua me mesazh Martinajt, i përkiste një mjeti tjertër të markës “Dacia”, e regjistruar në emër të një kompanie. Por nga verifikimet që ka kryer SPAK, në lidhje me bashkëshorten e Elvis Gaçajt, rezultonte se ajo ka pasur të regjistruar në emrin e saj, prej më shumë se një viti, automjetin “Audi” të zi, me targat që në fakt i përkisnin një makine tjetër.

Ervis Martinaj afrohet tek burgu i Rrogozhinës dhe takohet me Gjergj Cukalin, i cili ishte pozicionuar përballë derës së burgut.

Gjergj Cukali: Elvis Gaçaj ka dalë nga burgu, është nisur drejt Kavajës. Është ulur mbrapa me gocën, ndërsa gruaja është ulur para bashkë me shoferin. Unë deri në Vorë e ndjek, nuk futem në Tiranë. Pastaj bëj gati personat me motor. Elvis Gaçaj më duket se është ulur nga krahu i shoferit, por nuk jam i sigurt. Po të mos ishte me gocën do e kisha shplarë vetë. Është futur nga rruga e Ndroqit, e kam makinën e tij para.

Ervis Martinaj: Më mirë që nuk e bëmë bashkë me fëmijën se gjynah.

Këto biseda mbështetet edhe nga verifikimet e kryera nga ana e grupit hetimor, pasi rezulton që konkretisht në atë ditë që Martinaj flet me Cukalin për realizimin e vrasjes, Elvis Gaçaj është liruar nga ambientet e burgut të Rrogozhinës.

Të nesërmen, vijon plani për të cilën po punonin paralelisht. Ai për vrasjen e Leonard Dukës. Denis Meta njofton Ervis Martinajn se ishte duke punuar për të gjetur vendndodhjen e Dukës dhe se kishte informacione që lëvizte me një “Audi A8”, të blinduar. Po ashtu po kërkonte edhe vendndodhjen e Altin Gegës.

Altin Gega është një tjetër personazh i skeduar nga Policia e Tiranës për çështje droge, megjithëse emri i tij nuk kishte dalë shumë në skenë si personazhet e tjerë të kësaj dosje. Në shtator të vitit 2022, atij iu sekuestruan 6 prona, njësi shërbimi dhe sipërfaqe toke, në emër të tij dhe të prindërve, që sipas Prokurorisë nuk justifikoheshin nga familja Gega. Në korrik të vitit 2021, Altin Gega u arrestua së bashku me disa persona të tjerë ku u sekuestruan rreth 1.2 kilogramë kokainë.

Madje ata tentuan t’i ikin policisë gjatë operacionit të organizuar për arrestimin e tyre. Në atë kohë Policia kishte dyshime se Gega ka pasur lidhje me grupe kriminale në Tiranë, i fokusuar kryesisht në shpërndarjen e drogave dhe transportin e kanabisit e kokainës. Sipas të dhënave të Policisë, Altin Gega e kishte ushtruar këtë aktivitet edhe jashtë Shqipërisë, si në Itali, Holandë, por më i fokusuar dhe në mënyrë më intensive në Gjermani.

Në periudhën që i referohen hetimet e SPAK, Altin Gega rezulton të jetë një person i afërt i Leonard Dukës, madje vazhdimisht ndodhej në shoqërinë e tij, duke u kthyer edhe në objektiv për t’u vrarë nga grupi i Ervis Martinajt.

Ashtu sikurse në një rast të datës 29 gusht të vitit 2020, kur një person që ende nuk është identifikuar, i shkruan Martinajt dhe i kërkon që ta takojë sepse një prej objektivëve të tyre, që ai i referohet ai i Tufinës, që ende nuk është e qartë nëse bëhej fjalë për Leonard Dukën apo Altin Gegën, kishte ikur në plazh. Për këtë arsye i duhej një makinë për të shkuar atje.

Ervis Martinaj e drejton që të shkojë në rrugën “Myslym Shyri”, në afërsi të zyrave dhe të takojë një person me emrin Niku. Ky person i jep një makinë dhe ai niset menjëherë drejt plazhit. Më tej Martinaj i thotë që të niset fillimisht me këtë mjet pasi në vazhdimësi do i nisin një makinë tjetër.

Ndërsa më 5 shtator 2020, Ervis Martinaj komunikon me Denis Metën dhe i kërkon që të vrasë Altin Gegën, të cilin e quajnë “Tuci”. Këtë ia kërkonte si nder, pasi sipas tij po fliste shumë. Martinaj i ofron 200 mijë euro për vrasjen e tij, duke i thënë se e ka të lehtë që ta gjejë, pasi takohet me të dashurën që banon te “Myslym Shyri”. Për të njëjtën porosi, Martinaj komunikon edhe me Gjergj Cukalin.

Ervis Martinaj: Do të jap një punë për 300 mijë euro, të cilën e mbaron për dy ditë por nuk duhet të merret vesh që jam unë në mes. Këtë radhë nuk ju jap as armë as makinë dhe nëse e bëni këtë javë, ju jap 400. Nëse e bëni brenda muajit, ju jap 300. E kam fjalën për “Tucin” (Altin Gegën).

Cukali i konfirmon që e njeh këtë person dhe bien dakord. I tregon që është në komunikim me një shokun e tij për ta bërë vrasjen, por shoku ndodhet jashtë vendit dhe i duhen disa ditë që të kthehet. Në vazhdimsi Cukali i jep informacione në lidhje me Altin Gegën. I tregon që banon tek “Rruga Ura” dhe që është bërë aksioner në një kompleks pallatesh që po ndërtohet në zonën e Freskut. Të nesërmen Cukali i thotë Martinajt që ka komunikuar me shokun e tij dhe do të niset ai që të vijë për të realizuar vrasjet.

Për të vërtetuar këtë komunikim, SPAK ka kryer verifikimet në sistemin e Gjendjes Civile, nga ku rezulton se Altin Gega banon në rrugën “Myslym Keta”, Njësia Administrative nr.4 dhe korrespondon me zonën e njohur si ish-Ndërmarrja “Rruga Ura”.

Në një bisedë të datës 8 shtator 2020, Denis Meta i tregon Ervis martinajt që do të vijë djali i dajës së tij që ta takojë në lidhje me “Tucin” dhe do ta vrasë pa asnjë lekë. Ndërsa i thotë që nëse do dëshironte që ta respektonte, mund ta bënte, por jo me para. Martinaj i thotë se nëse do ta realizojë vrasjen, atëherë do i dhurojë një apartament 150 metra katror, në mes të Tiranës. Madje do t’ia mobilojë dhe do ta mbajë afër.  Pak ditë më vonë, më 16 shtator, një person ende i paidentifikuar informon Ervis Martinajn në lidhje me vendodhjen e Altin Gegës, duke i thënë se ndodhej pranë një kompleksi në autostradë dhe makinën e ka lënë në lavazh. Sipas tij kjo ishte një super mundësi për të kryer vrasjen.

Ndërsa më datë 19 shtator, Denis Meta e informon Martinajn në lidhje me vendet që frekuenton Erlis Duka, vëllai i Leonard Dukës. I tregon që rri në zonën e ish-Blloikut dhe bën xhiro me makinë, por edhe në këmbë. Ndërsa në lidhje me Leonard Dukën diskutojnë që mund të strehohet në Shijak. Denis Meta e informon që Duka është afruar edhe me Ervin Matën, të cilit i referohen si “boli”. Meta i thotë se ka mundësi t’i gjejë, por i kërkon mbështetje, pasi ka frikë se ngelet në burg dhe s’ka para që të dalë nga burgu.

Gjergj Cukali: Po bëhem gati bashkë me shokun që do të vijë nga jasht dhe do ta kryejmë “Tucin”. Ia kemi gjetur të gjitha vendet. Ia dimë lëvizjet, me kë rri e vendet që frekuenton. Leonard Duka i ka bërë dhuratë një makinë “Golf”.

Ervis Martinaj kishte krijuar bindjen se edhe Elvis Gaçaj, që ishte lidhje e ngushtë shoqërore e Leonard Dukës, ishte i përfshirë në vrasjen e Santiago Malkos. Kjo ishte arsyeja pse Martinaj donte me çdo kusht vrasjen e tij.

Gaçaj është një personazh që për vite me radhë ishte konsideruar me rrezikshmëri të lartë, i arrestuar disa herë më parë, në shumë raste objekt hetimi por edhe objektiv atentatesh me armë e eksploziv. Policia e arresoi dy muaj pas vrasjes së Santiago Malkos, pasi kishte thyer “arrest shtëpie”. Gaçaj u arrestua në tetor të vitit 2019, në Durrës, gjatë një ndjekje policore në bulevardin “Taulantia”, teksa udhëtonte bashkë me mikun e tij, që drejtonte makinën dhe nuk iu bindën Policisë për të ndaluar. Gjykata e Apelit të Tiranës, kishte vendosur ndaj tij masën “arrest shtëpie”. Edhe në momentin e arrestimit në Durrës, Gaçajt iu gjet një pistoletë çeke dhe dy krehra me 26 fishekë, të kalibrit 9 mm. Ashtu si herën e parë, kur u arrestua në prill të vitit 2019 në Tiranë, edhe në arrestimi e fundit Gaçaj ka hedhur armën nga makina, megjithatë është sekuestruar. Për këtë vepër penale ai po kryente dënimin në burgun e Rrogozhinës, ku e pritën për ta vrarë Gjergj Cukali e persona të tjerë, me porosi të Ervis Martinajt.

Elvis Gaçaj ka qenë i dënuar për krime të rënda, vrasje e tentativë vrasje, por i hetuar edhe për trafik drogë brenda e jashtë Shqipërisë. Është dënuar për vrasje në vitin 1992, pasi kur ishte adoleshent vrau me thikë shokun e tij. Duke e goditur në njërën kofshë, i preu arterien kryesore dhe për pasojë bashkëmoshatari i tij gjeti vdekjen në spital. Për këtë ngjarje ai është dënuar me 14 vjet burg, dënim të cilin e ka përfunduar disa vite para se të kthehej sërish në vëmendjen e Policisë. Vetëm pak muaj pasi kishte dalë nga burgu, në vitin 2008 Gaçaj përfundoi sërish në pranga. Më 30 shtator të vitit 2008, Policia e Tiranës njoftonte se kishte kryer arrestimin e tij për plagosjen e një personi më 26 korrik të atij viti.

Përveç arrestimeve të herëpashershme, Elvis Gaçaj u ka shpëtuar edhe disa atentateve. Ashtu sikurse i shpëtoi edhe organizimit të kryer nga Ervis Martinaj dhe njerëzit e tij në vitin 2020. Në një ngjarje të datës 1 tetor 2015, pranë lulishtes “1 Maji”, në Tiranë, ai mbeti i plagosur, ndërsa u vranë dy miqtë e tij, një vajzë e një djalë. Por për Elvis Gaçajn, ky atentat nuk ishte i pari. Në dy vjet ai u kishte shpëtuar edhe dy atentateve të tjera, por ndryshe nga ai 1 tetorit 2015, sulmet e mëparshme për ta eliminuar ishin kryer me eksploziv. Në të parin, u plagos lehtë nga shpërthimi i një sasi tritoli në makinë. Atentati i dytë mbeti në tentativë, pasi shpërthimi i lëndës plasëse nuk u realizua. Ndërsa mbrëmjen e 1 tetorit 2015 autorët e provuan me armë zjarri. Plumbat e nisur për Gaçajn i morën jetën të dashurës së tij dhe 22-vjeçarit që punonte për të. Ai vetë shpëtoi me dy plagë të lehta në shpatull e në dorë, ndonëse në vendngjarje u gjetën 29 gëzhoja. Në makinën tip “BMË”, ku ndodheshin 4 persona, shoqja e viktimës, Aurora Oksian, Eda, shpëtoi pa asnjë gërvishtje. I dashuri i saj, Elvis Gaçaj, që ishte në timon u plagos me dy plumba. Pasagjeri që ndodhej në sedijen pas saj, Kevin Rugova u vra nga dy plumba.

Ervis Martinaj ofron 300 mijë euro për “Doqen”

Hakmarrja për mikun e vrarë, por edhe paranoja se armiqtë po planifikonin ekzekutimin e tij, nuk e linin të qetë Ervis Martinajn. Ai ishte gati të paguante për vrasjen e vrasësit, por edhe të kujtdo që ishte pranë tij. Në këtë rast ai po planifikonte eliminimin e Fatmir Hysenit, i njohur si Doqja. Për këtë ngjarje ai hyn në kontakt me Viktor Imerajn, deri në momentin që ai arrestohet e më pas me Satilno Bashon, vëllain e “të fortit” të Selenicës, Tesilvan Bashos. Ervis Martinaj ofronte 250 mijë euro për Fatmir Hysenin dhe nga 50 mijë për këdo që ishte afër tij.

Sipas dosjes së SPAK, në lidhje me këtë episod duke qartë që Ervis Martinaj është i interesuar për vrasjen e Fatmir Hysenit dhe çdo person tjetër që i vjen në ndihmë etij. Martinaj kishte krijuar bindjen se “Doqja” dhe Leonard Duka, në bashkëpunim me lidhjet e tyre, më 27 gusht 2019 kishin kryer vrasjen e Santiago Malkos, që ishte lidhje e ngushtë e tij. Me qëllim që të merrte hak për vrasjen e Malkos dhe parandalimin e ndonjë ngjarjeje të mundshme kriminale ndaj tij, Ervis Martinaj është angazhuar për vrasjen e Fatmir Hysenit. Për të realizuar këtë vrasje, ai ka kontaktuar kundrejt pagesës Viktor Imerajn dhe Satilno Bashon.

Më datë 30 qershor 2020, Ervis Martinaj komunikon me Viktor Imerajn për organizimin e vrasjes së “Doqes”.

Viktor Imeraj: E kam gjet çdo gjë, për punë ditësh do bëhet siç duhet.

Ervis Martinaj: Kur të duash një fugon ta bëjmë gati plot me sopata e kosa.

Viktor Imeraj: Nëse do t’më duhet do të them, por një makinë pa letra do më bënte shumë punë se atje ka shumë kamera.

Ervis Martinaj: E do makinë për ta djegur apo për vëzhgim?

Viktor Imeraj: E dua për ta djegur se për vëzhgim kam.

Një person i paidentifikuar i ka shkruar Martinajt se Imeraj i ka kërkuar që ta ndihmojë për të kaluar kufirin drejt Maqedonisë dhe të futet nga Kosova pa regjistruar sepse do të kryer një vrasje. Nga ana e Prokurorisë së Posaçme është verifikuar sistemi TIMS për hyrje-daljet e Viktor Imerajt, i njohur edhe me mbiemrin Bajraktari dhe rezulton se ai ka dalë nga territori i Shqipërisë më 16 shtator 2020 nga Qafë – Thana me makinë dhe ka hyrë nga Morina më datë 11 tetor 2020 si këmbësor.

Më 27 shtator, Martinaj komunikon sërish me Imerajn edhe për vrasjen e djalit të xhaxhait të Fatmir Hysenit. Viktor Imeraj i dërgon një fotografi të një personi duke i shpjeguar që ishte kushëriri i Hyesnit.

Viktor Imeraj: Është djali i xhaxhait të “Doqes” (Fatmir Hysenit) dhe në momentin që largohet policia do të mbarojhmë punë (do ta vrasim). Ky është personi që e ndihmon për çdo gjë “Doqen”, i dërgon para dhe bën lëvizje për të.

Ervis Martinaj: Na duhet patjetër por vetëm me kujdes.

Të nesërmen ata bisedojnë sërish për të njëjtin qëllim. Imeraj i komunikon Martinajt se kishte planifikuar që ta kryente vrasjen brenda javës, por e kishte shtyrë pasi në atë kohë pa pasur shumë kontrolle Policie në Vlorë.

Viktor Imeraj: Brenda javës do të mbarojmë punë sa të largohen pak Policia sepse kanë plan masash dhe ka shumë kontrolle.

Ervis Martinaj: Me çfarë merret ky që më nise foto? A e mban veten?

Viktor Imeraj: Ky është personi që ecën për “Doqen”.

Ervis Martinaj: Po babanë e “Doqes” a e gjejmë dot?

Viktor Imeraj: Nuk e ka këtu. E ka shit shtëpinë dhe ka ikur se i jemi futur në shtëpi.

Viktor Imeraj: Ky quhet Armando Hyseni dhe është kushëri i “Doqes”.

Ervis Martinaj: Ne kemi informacion që atë shokun na e kanë vrarë nipat e “Doqes”. A ke dijeni se kush janë nipat e tij dhe Igli Mema e Gentjan Dautaj?

Viktor Imeraj: Këta si tip nipash i ka dhe një tjetër nip që të kam nis foto e ka në Spanjë.

Ervis Martinaj: Kur të bëhet (vritet) çuni i xhaxhait do takohemi vetëm unë edhe ti që të rrimë dhe do të të ndihmoj me çdo gjë që të afrosh njerëz dhe t’i shkrijmë.

Në dosjen e SPAK thuhet se Ervis Martinaj e ka suportuar Viktor Imerajn duke i dhënë informacione që kishte siguruar nga lidhjet e tij në Policinë e Shtetit, me qëllim shmangien nga arrestimet. Më datë 4 dhjetor 2020, Martinaj i dërgon Imerajt disa foto nga komunikimet në “Ëatsapp”, me një punonjës Policie. Nga komunikimet vihet re, që punonjësi i Policisë e pyet nëse e njihte Viktor Imerajn dhe Martinaj i përgjigjej se e kishte shok. Polici i thoshte që ta lajmërojë që të zhdukej pasi po e kërkonin për ta arrestuar dhe të bënte kujdes se ishte në përgjim. Ervis Martinaj e informon Imerajn edhe pse nuk ishin të qartë fillimisht për arsyen pse kërkohej arrestimi i tij. Madje në vazhdimësi i dërgon edhe biseda të tjera që kishte kryer me punonjësin e Policisë, i cili e lajmëronte që ishin duke i ruajtur shtëpinë dhe një makinë “Golf”, që e përdorte vjehrri i Imeajt. Më 7 dhjetor Martinaj i dërgon disa biseda të tjera, ku punonjësi i Policisë i thoshte se kishin shkuar grupe të tjera në Vlorë për të kapur Viktor Imerajn. Në orët e pasdites, nga SKY i Imerajt me Martinajn komunikon një person që i prezantohet si nipi i tij, i cili i tregon se Viktori ishte brenda tek Drejtoria e Policisë së Vlorës, pasi shkoi bashkë me avokatin. Ai i tregonte se e kishin marrë në lidhje me një vrasje të ndodhur në vitin 2005. Të nesërmen, nipi i Imerajt i dërgon foto të vendimit të caktimit të masës së sigurisë dhe i tregon që e akuzonin për vrasjen e Vajdin Lames.

Pas arrestimit të Viktor Imerajn, plani për vrasjen e Fatmir Hyesnit shtyhet për një moment tjetër. Ndërsa disa muaj më vonë, konkretisht më 6 mars 2021, në skenë del një tjetër personazh, po nga Vlora, Satilno Basho. Ervis Martinaj nis komunikimet me të, për të nisur ekzekutimin e planit që mbeti pezull.

Satilno Basho: Nesër mund ta kapim atë që biseduam sepse kemi informacion. Tani në këte moment jam me personat që do të bëjnë (vrasin) “Doqen”. Sa paguan për të?

Ervis Martinaj: Do t’u jap 250 kur të futet “Doqja” në tokë dhe 50 shtesë për këdo që është me të.

Satilno Basho: Do të njoftoj përpara se të dalë në televizor. Është organizuar nga 6 persona, me dy makina dhe 4 gryka zjarr, të gjithë kallash me qyt metalike.

Ervis Martinaj: Rëndësi ka që të dalë me sukses sepse nëse shpëton na humbet dhe nuk e kapim dot më.

Të nesërmen, Basho i bën me dije Martinajt se nuk e kishte realizuar dot vrasjen, pasi “Doqja” e kishte shtyrë takimin.

Satilno Basho: Nuk bëhet dot sot sepse ai nuk vajti atje ku kishte për të vajtur por do të bëhet sepse do shkojnë ta takojnë një djalë dhe ai do të na e japi 100 %. E kishte për të vajtur sot por e ka shtyrë për në fund të javës që vjen.

Për të dokumentuar aktivitetin kriminal të Satilno Bashos, SPAK ka verifikuar edhe komunikimet e tjera që ai ka kryer, ku mes tyre bien në sy komunikimet me Emiljano Shullazin, i cili ndodhet në burg. Nga bisedat Prokuroria ka vënë re bashkëpunimin e tyre me qëllim lokalizimin e Fatmir Hyesnit , Armando Sulejmanit dhe personave të tjerë të lidhur me ta. Nga konteksti i bisedave vihet re që Emiljano Shullazi ka dyshime se këta të dy persona janë përfshirë në vrasjen e Edison Harizajt, ngjarje e ndodhur më 6 nëntor 2018, në Durrës.

Harizaj njihej ndryshe si “Edison Faqedjeguri” apo edhe “Edisoni i 7 pallateve” në Vlorë. Vrasja e tij ndodhi në zonën e plazhit, në rrugën e njohur si ‘Rruga e Çamëve’ dhe nga të shtënat mbeti i plagosur edhe miku i tij, Genci Caci. Automjeti tip “Audi”, në të cilën udhëtonin Edison Harizaj dhe Genci Caci, u qëllua me breshëri kallashnikovi. 39-vjeçari Edison Harizaj ka qenë i skeduar si i përfshirë në disa ngjarje kriminale në vend. Ai ka qenë krahu i djathtë i Emiljano Shullazit dhe ka qenë i dënuar me 10 vite burg për vrasje. Dënim që e kishte përfunduar në vitin 2010.

Emiljano Shullazi: Njërin duhet ta marrim (marrim peng) që të dimë kush qëllon dhe të dimë se ku të trokasim pastaj. Ku ma gjen dot “Doqen”?

Me Bashon ai shkëmben mesazhe në prill të vitit 2020, duke biseduar edhe për çështje të tjera, siç ishte vrasja e Leonard Dukës, pasi sipas Shullazit do të merrnin pagesë të mirë. Por sipas tij, fillimisht duhej të mbyllte problemet me gjyqin, pasi në atë kohë Satilno Basho ndodhej me masë “arrest shtëpie”.

Emiljano Shullazi: Është ky Nardi Duka nga Tirana, thonë që rri në Spanjë. Kemi çuna që e bëjnë andej? Nuk e di për adresë por po e gjetëm e marrim aty. Mbaro këtë arrestin një herë. Pastaj këtej nga Durrësi të bëjmë ndonjë gjë. Jam dobët me informacionin aty dhe s’po çaj dot, s’po dalin fare pisat.

Nga komunikimet që kryejnë në datat 17 dhe 18 maj 2020, Shullazi me Bashon diskutojnë në lidhje m automjetet, që t’i përdorin në vrasje. Diskutojnë në lidhje me gjetin e një furgoni, ambulance dhe një “Range Rover”, që ta lyejnë me ngjyrë të bardhë, të ngjashme me makinat e Policisë.

Emiljano Shullazi: Duhet kapur ai “Çipuri” (Armando Sulejmani) që të tregojë se kush ka gjuajtur, duhet me e marrë vesh se kush gjuan…. Duhet me e gjet atë që ka gjuajtur vëlla se s’bën. Pra ti thua që “Çipuri” me vëllain e “Buzderrit” (Sokol Sinomatajt) kanë gjuajtur?

Në vazhdim Shullazi e pyet edhe për Durim Bamin.

Emiljano Shullazi: Me atë Durim Bamin, është ai nga Fushë – Kruja, di ndonjë që ka muhabet andej nga Vlora? Se për atë mbushin 1 milion euro. Këtë muhabet e bëj me ty dhe nuk dua që ta marrë vesh njeri ç’a flasim bashkë. Dur Bami të pret në besë duke ngrënë bukë, ai ka 100 hasmër, do bëj festë Policia. As nuk do e kërkojë njeri atë muhabet. Po hiç arrestin një herë, se kam rob unë atje që të afrojë.

Emiljano Shullazi: Mbyll atë gjyqin ti që të jesh vetë në lëvizje për ktej nga Durrësi, apo nuk e kalon qarkun e Vlorës ti? Vëlla Tirana është pak problem, ama sa kalon Casa Italian nuk e rru… kush. Andej nga kam hall unë nuk kalon Policia, vetëm një herë në ditë.

Çfarë del nga bisedat, të paktën deri në këtë fazë hetimesh, janë atentate të dështuara. Disa prej emrave që komunikojnë në SKY, në shërbim të Ervis Martinajt apo edhe të tjerëve, janë vrarë pas periudhës që i referohet SPAK në dosje. Por çfarë duket më me rëndësi, janë siguria me të cilin flasin këta personazhe për ngjarje të caktuara. Për ta disa vrasje dihet se nga kush janë kryer. Ndoshta i di edhe vetë Policia. Megjithatë në dosje figurojnë pa autor. Për personazhet e botës së krimit nuk ka nevojë për prova shkencore që të marrin vendimin e të dënojnë me vdekje përgjegjësit. Por për Policinë e Prokurorinë vetëm indiciet duket se nuk kanë mjaftuar për kaq vite që ato dosje flenë nëpër sirtarë. Ndoshta sot, pas këtyre indicieve të fundit, dalë nga bisedat e botës së errët të krimit të organizuar, mbase SPAK do e ketë më të lehtë t’i kërkojë Policisë plotësimin me prova të reja. Ndoshta sot, pas mijëra komunikimeve në SKY, që janë analizuar e po analizohen, do të hidhet dritë edhe për ngjarjen më të përfolur dy vitet e fundit. Zhdukjen e Ervis Martinajt. Të paktën nga aq sa ai vete ka biseduar me njerëzit e tij, paranoja e tij qëndron. Duket se ka pasur një lloj të drejte. Shumë njerëz, kundërshtarë të tij, apo miq të kundërshtarëve të tij, ishin bërë bashkë për ta vrarë. A ia kanë dalë apo jo? Kjo përgjigje mbase mund të gjendet nga SPAK mes mijëra bisedash të zhvilluara në SKY.

Lagunat shqiptare janë të mirënjohura për popullsinë e zogjve shtegtarë. Ekspertët paralajmërojnë megjithatë se numri i këtyre zogjve po bie dhe se shkaktarë janë urbanizimi dhe ndryshimet klimatike.

Laguna e Vainit është një parajsë për studiuesit e zogjve.

Aty janë regjistruar rreth 196 lloje të ndryshme dhe zona është mbrojtur me ligj që në vitin 1940, thotë përgjegjësja për lagunën Besiona Simoni.

“Kjo lagunë, që nga 7 korriku 1940, është shpallur zona e parë e mbrojtur në Shqipëri dhe që nga ajo kohë dhe deri tani ajo gëzon statusin e rezervatit natyror të menaxhuar të kategorisë katër.

Në fakt shumëllojshmëria e habitateve dhe karakteristikat natyrore që ka kjo lagunë kanë bërë që të jetë një zonë e rëndësishme për shpendët.

Vlerat e saj ornitologjike pa diskutim kanë bërë të mundur që këtu të kemi disa lloje të biodiversitetit”, thotë zonja Simoni.
Ajo thotë se vitin e kaluar laguna u vizitua nga 30 mijë turistë, një e pesta më shumë se vitin e mëparshëm. Shumë prej tyre vijnë edhe gjatë dimrit për të vëzhguar zogjtë.

“Mund të vini këtu me biçikletë. Mund të vini me makinë. Pashë edhe se mund të ngresh një tendë këtu dhe ka shumë restorante dhe jo mbingarkesë”, thotë Wolter Simba, turist nga Holanda.

Por studiuesit thonë se popullata e zogjve shtegtarë të Lagunës së Vainit është e rrezikuar.

Rreth 22 mijë zogj shtegtarë u regjistruan këtu në vitin 2018, por ky numër ra në 10,400 në vitin 2024, sipas të dhënave të Shoqatës Ornitologjike të Shqipërisë. Një ndër shkaqet e mundshme është urbanizimi.

“Ne besojmë që kërcënimi kryesor në gjithë këto vitet e fundit, sidomos pas vitit ’90, është urbanizimi në rritje pranë tyre dhe presionet që vijnë prej urbanizimit, që lidhen me shumë faktorë të tjerë, shqetësimin, ndotjen, gjuetinë e paligjshme etj.”, thotë Taulant Bino, nga Shoqata Ornitologjike e Shqipërisë.

Një situatë e ngjashme është edhe në Lagunën e Divjakës dhe Karavastasë, rreth 130 kilometra në jug të Vainit.

Kjo lagunë është e mirënjohur për flamingot dhe pelikanët, por edhe këtu po bien popullatat e tyre.

Në vitin 2018 ishin 46,165, por në vitin 2024 ishin vetëm 24,543, sipas të dhënave të Shoqatës Ornitologjike të Shqipërisë. Kjo organizatë ka shqetësimin se mund të ketë ndikim edhe ndryshimi klimatik.

“Ta merr mendja që një ndikim i vogël vjen prej saj, sepse me ngrohjen e klimës, përgjithësisht me rritjen e temperaturave, shpendët shtegtarë nuk kanë më nevojë të zhvendosen në jug, sepse mund t’i gjejnë rezervat ushqimore më në veri”, thotë zoti Bino.

Ai dëshiron të shohë studime për efektin e ndryshimeve klimatike tek zogjtë e kësaj zone.

Turizmi është gjithashtu një tjetër shqetësim, thotë biologia Ledi Selgjekaj. Ajo i bën thirrje qeverisë që të mendojë më mirë për nivelet e turizmit që mund të përballojë kjo parajsë natyrore.

“Turizmi masiv do të ishte negativ dhe mund të prekte popullatat e zogjve. Për shembull, nëse kemi këtu ndërtime të shumta, infrastrukturë në këto zona, atëherë kemi degradim të habitatit dhe shqetësimin e specieve të pranishme.

Pra duhet të vendosim me kujdes se çfarë lloji turizmi duhet të bëjmë në këto zona dhe të mos bëjmë turizëm masiv apo agresiv”, thotë zonja Selgjekaj./VOA

“Që kur kam hapur blogun tim për promovimin e edukimit seksual gjithëpërfshirës, kam pasur vazhdimisht sulme në rrjetet sociale”, thotë për Radion Evropa e Lirë Zhaklinë Lekatari.

Ajo është një ndër aktivistet më të zëshme në Shqipëri në mbrojtje të të drejtave të vajzave dhe grave, e gjithashtu autore e blogut “Tabu.al”, të cilin e ka hapur shtatë vjet më parë.

Autoritetet shqiptare pranojnë se fenomeni i dhunës online është bërë shqetësim dhe se duhet adresuar.

Sipas të dhënave të Ministrisë së Brendshme, në vitin 2023 kishte rritje për 40% të veprave penale në fushën e krimit kibernetik, të regjistruara nga policia.

Nga 756 vepra të tilla, 70% lidheshin me keqpërdorimin e rrjeteve sociale. Raporte të organizatave të ndryshme e evidentojnë, gjithashtu, dhunën online, me mesazhe denigruese dhe bullizuese kundër vajzave dhe grave.

Lekatari: Dhuna virtuale po shfaqet fuqishëm

Lekatari thotë se hapësirat virtuale po bëhen vende krimi.

Sipas saj, dhuna me bazë gjinore ndaj vajzave dhe grave, rrënjët i ka shumë të thella – “në traditat dhe zakonet patriarkale”.

“Dhunuesi patriarkal, respektimi i një sistemi të ‘nderit dhe turpit’, zakone, urdhra që vijnë nga një hierarki e mirëkonsoliduar dhe e mirëtrashëguar brenda familjes dhe ky kontroll që ndodh brez pas brezi, shfaqen në mënyrë të vazhdueshme… Dhuna virtuale është vetëm një mënyrë e re, në të cilën ky fenomen – që nuk është aspak i ri – po shfaqet fuqishëm”, thotë Lekatari.

“Që kur kam hapur blogun tim për promovimin e edukimit seksual gjithëpërfshirës, sulmet kanë qenë sistematike. Sa herë që dal të promovoj lirinë e të menduarit dhe të zgjedhurit, ato janë të vazhdueshme”, shton aktivistja.

Ajo tregon se i ka denoncuar të gjitha rastet në polici dhe apelon te të gjitha gratë dhe vajzat që ta bëjnë këtë gjë.

“Sigurisht që i kam denoncuar. Jam munduar t’i denoncoj të gjitha ato raste në të cilat e kam ditur se kush është dhunuesi im. Edhe kur [sulmet] kanë ardhur nga persona anonimë. Mendoj që çdo qytetar i përgjegjshëm duhet t’i çojë kauzat e veta në nivele të larta, në mënyrë që ato të bëhen precedent për raste të tjera, për gra dhe vajza të tjera”, thotë Lekatari.

“Një në dy gra kanë përjetuar dhunë”

Estela Bulku, përfaqësuese e organizatës UN Women në Shqipëri, thotë për Radion Evropa e Lirë se dhuna me bazë gjinore, veçanërisht ajo ndaj grave e vajzave, është fenomen shumë i përhapur në Shqipëri.

Ajo thotë se mbetet një prioritet për t’u adresuar përmes politikave, programeve dhe masave të përditshme nga shumë aktorë shoqërorë.

“Vrojtimi kombëtar i fundit, i kryer në vitin 2018 nga Instituti i Statistikave të Shqipërisë, në bashkëpunim me agjencitë e Kombeve të Bashkuara në Shqipëri, tregoi se një në dy gra të moshës 18-74 vjeçe kanë përjetuar një ose disa forma të ndryshme dhune: fizike, seksuale, psikologjike apo ekonomike gjatë jetës”, thotë drejtorja e programeve të Un Women në Shqipëri.

“Një nga format ishte edhe përndjekja – 8.9 % e grave raportuan se kishin marrë thirrje telefonike kërcënuese dhe fyese dhe 6.4 % e tyre emaile, mesazhe me tekst apo në rrjetet sociale, që ishin fyese apo kërcënuese”, shton Bulku.

Sipas saj, dhuna me bazë gjinore përmes teknologjisë është fenomen i kohëve të fundit, porse të dhënat janë shqetësuese.

Ajo thotë se në vitin 2023, UN Women ka bërë një studim të fokusuar te dhuna ndaj grave përmes teknologjisë, me rreth 12 mijë gra e vajza të moshës 15-65 vjeçe, në 13 shtete të Evropës Lindore dhe Azisë Qendrore.

Studimi, sipas saj, ka treguar se në Shqipëri, krahasuar me vendet e tjera të Ballkanit, ka më pak dhunë online.

“Megjithatë, 41 për qind e grave shqiptare aktive në internet kanë përjetuar gjatë jetës së tyre një nga format e dhunës përmes teknologjisë, më pas vjen Kosova me 43.3 %, Serbia me 55.8 %, ndërsa Maqedonia e Veriut mban vendin e parë me 62 %”, thotë Bulku.

Ajo sqaron se dhuna online, kryesisht, ushtrohet nga të panjohur, por se ka raste edhe nga partneri, ish-partneri apo anëtarë të tjerë të familjes apo kolegë.

“Kjo formë dhune prek katër herë më shumë grup-moshën 18-24 vjeçe, sesa gratë mbi 65 vjeçe. Pra, rreziku për t’u ekspozuar ndaj dhunës, është më i lartë për gratë që kalojnë më shumë kohë në internet”, thotë Bulku.

Ajo, po ashtu, thekson se gratë me profil publik preken më së shumti nga kjo dukuri.

Sipas një studimi të fundit të UN Women dhe të Organizatës Botërore të Shëndetësisë, të cilin e citon Bulku, “gratë e vajzat e reja, gratë me aftësi të kufizuara, personat LGBTI, gratë e minoriteteve dhe gratë emigrante kanë më shumë gjasa që të përjetojmë më shumë forma ekstreme të dhunës digjitale”.

Në Shqipëri, platforma ku ka më shumë dhunë online ndaj vajzave dhe grave është Instagrami, por edhe Tik-Toku e Facebook, thotë Bulku.

Dhuna online dhe rastet që tronditën Shqipërinë

Në një seancë parlamentare, muajin e kaluar, ministri i Brendshëm i Shqipërisë, Taulant Balla, tha se vendi duhet ta përafrojë legjislacionin me Bashkimin Evropian sa i përket sigurisë digjitale dhe se është gati të firmosë aktin e tregjeve digjitale, për t’i garantuar çdo qytetari shqiptar më shumë siguri.

Ai iu referua rastit të një 41-vjeçareje, e cila u vetëvra më 2 janar të këtij viti, pas, siç u raportua, sulmeve dhe denigrimit online që iu bë figurës së saj.

“Rasti i Bedrie Lokës, e cila u bë target i një sulmi të tillë, duhet të na bëjë të jemi të ndërgjegjshëm se këto lloje sulmesh çojnë deri në akte të rënda, siç është humbja e jetës”, tha Balla në Kuvend.

Tash për tash, nuk ka ende ndonjë risi ligjore.

Loka i dha fund jetës në ditët e para të këtij viti, pasi në rrjetet sociale ishte hapur një profil me fotografinë e saj, ku ajo fyhej dhe denigrohej.

Policia e arrestoi bashkëshortin e Lokës – nënë e katër fëmijëve – i cili u akuzua për dhunë të vazhdueshme ndaj saj.

Njëkohësisht, strukturat e specializuara për hetimin e krimeve kibernetike kryen disa veprime për të identifikuar dhe vënë përpara përgjegjësisë ligjore autorin apo autoren e keqpërdorimit të të dhënave të viktimës në rrjetin social, TikTok.

Hetimet për këtë rast kishin nisur një vit para ngjarjes së rëndë dhe autoritetet thanë se çështja është ende nën hetime.

Vetëm një muaj më vonë, në periferi të Tiranës, një 27-vjeçare – nënë e një vajze të mitur – i dha fund jetës, pasi, siç u raportua në media, u shantazhua online se do t’i publikonin një fotografi intime.

Personi që e kishte kërcënuar, u arrestua nga policia.

REL-i nuk arriti të sigurojë ndonjë të dhënë se sa raste, në total, janë duke u ndjekur penalisht këtë vit.

“Sa kushton dhuna?”

Lekatari thotë se institucioneve u mungon vullneti për një qasje gjithëpërfshirëse kundër atij që e ajo e cilëson si “sistem të dhunës dhe sistem të patriarkatit”.

Aktivistja thotë, gjithashtu, se ka një mungesë të kulturës dhe edukimit me strategji afatgjate.

Sipas saj, institucionet nuk e kanë menduar ende se “sa kushton dhuna”.

“Nëse bëjmë një analizë se sa autorë janë të akuzuar për dhunë, vrasje, përdhunime, shohim se dhuna na kushton shumë. Ka shumë investime në institucionet e rendit dhe drejtësisë dhe rezultati është kjo dhunë në rritje dhe e vazhdueshme”, thotë ajo.

Sipas Lekatarit, edukimi dhe ndërgjegjësimi janë elemente të qenësishme për adresimin e çështjes.

“Denoncimi është, padyshim, hapi i parë drejt lirisë, ndonëse është një moment shumë i vështirë. Viktimat e dhunës online kanë nevojë për mbështetje nga familja, institucionet, shoqëria civile, ndaj e kanë të vështirë gratë shqiptare të denoncojnë. Fakti që nuk janë të pavarura ekonomikisht, është një element tjetër që duhet përmendur”, sipas saj.

Ajo, po ashtu, thekson se duhet të ketë ligje që i vënë para përgjegjësisë të gjithë ata që përdorin gjuhë bullizuese apo denigruese online.

Kodi Penal në Shqipëri, ngjashëm sikurse edhe në Kosovë, nuk ka ndonjë nen të veçantë për bullizmin në rrjetet sociale.

 Irani prej vitesh vuan nga inflacioni i lartë, dobësimi i valutës e pasojat e sanksioneve ndërkombëtare. Masa të reja të perëndimit dhe një konflikt i gjatë ushtarak do ta vendosnin vendin para një krize shumë serioze.

Në një kohë që SHBA dhe BE duan sanksione të reja kundër Teheranit, vetë vendi do të bjerë në sy me lajme suksesi, si psh. lajmi se Irani ka arritur të shesë naftë më shumë se kurrë më parë në gjashtë vitet e fundit. E kjo megjithë sanksionet e SHBA, që vendosi në vitin 2018 presidenti Trump. Ministri iranian për Naftën, Javad Ovji bëri të ditur në mars, se eksportet e naftës kanë sjellë më shumë se “35 miliardë dollarë” në arkën e shtetit iranian. “Armiqtë e Iranit” duan të ndalin eksportet tona të naftës, por sot ne mund të eksportojmë naftë ku të duam, dhe këtë me oferta shumë të mira, ka cituar Financial Times ministrin iranian.

Miliarda të ardhura janë shumë të rëndësishmë për vendin që të sigurojë paqen e brendshme sociale. Një pjesë e madhe e popullsisë i vuan drejtpërdrejt pasojat e sanksioneve ndërkombëtare, ato kanë sjellë rënien e fortë të valutës së vendit, rial dhe kanë rritur inflacionin, deri në 40%.

Profesori i ekonomisë në universitetin amerikan, Virgina Tech, Djavad Salehi-Isfahani, thotë për DW, se ashpërsimi i konflikteve gjeopolitike po ushtron një presion të ri ndaj valutës iraniane duke e zhvlerësuar edhe më shumë atë kundrejt dollarit amerikan. Në muajt e fundit rial humbi 25% të vlerës kundrejt dollarit. “Ky zhvlerësim i kursit të këmbimit reflektohet shpejt në çmime shumë më të larta, sepse Irani importon shumë mallra.” Sipas Salehi-Isfahani, Irani duhet të përgatitet për një periudhë të gjatë me inflacion të lartë.

Standardi jetësor si në vitin 2005

Për shkak se Irani nuk i siguron dot vetë artikujt ushqimorë, rënia e vlerës së valutës dhe inflacioni i lartë bëjnë që të rriten ndjeshëm çmimet e ushqimeve. “Kjo ka efekt të fortë tek mirëqenia e pjesës më të varfër të popullsisë, sepse sigurimi i artikujve ushqimorë përbën gjysmën e shpenzimeve të tyre”, thotë eksperti për ekonominë e Lindjes së Mesme.

Por gjendja është keqësuar edhe për shtresën e mesme në dy dekadat e fundit. “Standardi i jetesës është sërish në nivelin e para 20 viteve për shkak të sanksioneve”, thekson Isfahani. Edhe vëllimi ekonomik ka këtë nivel ndoshta vetëm pak përqind më lartë, thotë eksperti.

Situara ekonomike e Iranit varet shumë nga eksportet e naftës. Që kur më shumë se 90% e naftës shkon në Kinë, po humbasin gjithnjë e më shumë efektin edhe sanksionet e perëndimit. Prandaj pushtetmbajtësit në Teheran janë shumë të shqetësuar, nëse sektori i naftës, që është burimi kryesor i devizës mund të bëhej objekt i një sulmi si kundërpërgjigje nga ana e Izraelit. Isfahani e formulon kështu situatën në Teheran. “Jam shumë i sigurtë, që ata janë shumë të shqetësur, sepse një luftë, që mund të dëmtojë edhe infrastruktrën për eksportet e naftës do të ishte një goditje e rëndë për ekonominë.” Pas shokut që shkaktuan sanksionet e vendosura nga SHBA në vitin 2018, Irani ka arritur ndërkohë sërish 80% të sasisë së eksportit të atëhershëm. Por kjo nuk ka çuar në përmirësimin e jetesës për popullsinë, pasi shumica e burimeve financiare shkojnë për forcimin ushtarak të vendit dhe masa të tjera të regjimit të mullahëve.

Korrupsion dhe mungesë transparence

Shumë para zhduken po ashtu në strukturat jo transparente të pushtetmbajtësve shiitë në Teheran. Në indeksin e Transparency International për perceptimin e korrupsionit, Irani zë vendin e 149 nga 180 vende. Shumë i paqartë është edhe roli i Gardës së Revolucionit, një ushtri paralele, dhe ai i fondacioneve fetare, që kontrollojnë pjesë të rëndësishme të ekonomisë iraniane. Ata nuk paguajnë tatime, nuk duhet të paraqesin bilance ekonomike dhe janë të varura direkt nga kreu politik dhe fetar i Republikës Islamike, Ajatollah Ali Khamenei.

Për ekspertin e Lindjes së Mesme, Martin Beck nga Universiteti i “Southern Denmark” (SDU) ekonomia e Iranit përbëhet nga një “përzierje e sferës politike dhe ekonomike që nxit një politikë klienteliste dhe të shpërndarjes që është e lidhur ngushtë me korrupsionin.”

Megjithëse të ardhurat nga shitja e naftës janë stabilizuar në vitet e fundit, Irani është gjithçka tjetër, por jo një fuqi ekonomike. Megjithëse popullsia e tij me 88 milionë banorë është gati 10 herë më e lartë se ajo e armikut të tij të vjetër, Izraelit me 9 milionë banorë, vëllimi i ekonomik i Iranit me 413 miliardë dollarë është dukshëm më i ulët se ai i Izraelit, me 525 miliardë dollarë. Kështu se si do të zhvillohet ekonomia e vendit, varet shumë nga efekti i sanksioneve të reja perëndimore, nëse ato do arrinin t’i ulnin ndjeshëm eksportet e naftës.

Eksportet e naftës vendimtare

Teherani ia ka dalë në tre muajt e parë të këtij viti të shesë mesatarisht 1,56 milionë fuçi nafte në ditë, dhe gati të gjithën tek Kina. Kjo ka qenë vlera më e lartë e shitjeve që nga viti 2018. “Iranianët e zotërojnë mirë artin e anashkalimit të sanksioneve”, citohet Fernando Ferreira i “Rapidan Energy Group” nga gazeta Financial Times. “Nëse qeveria e Bidenit do të arrijë vërtet diçka këtu, ajo duhet që ta vendosë fokusin tek Kina.”

SHBA vetë është ndërkohë shumë më e pavarur nga eksportet e naftës nga Lindja e Mesme. Megjithatë ashpërsimi i sanksioneve kundër Iranit do të çonte në rritje të çmimit të naftës në tregjet botërore dhe do të kishte pasoja edhe në rritjen e inflacionit. Për presidentin Biden në këtë vit zgjedhor kjo do të thoshte t’i hapte vetë derën rivalit të tij, Donald Trump.

Por pavarësisht, nëse sanksionet shkallëzohen ose jo – Do të ishte ekonomia e Iranit gati të përballonte një shkallëzim të konfliktit me Izraelin? Përgjigja e profesorit të ekonomisë,  Djavad Salehi-Isfahani është e qartë: “Në tërësi ajo nuk është gati për një konflikt të gjatë luftarak. Prandaj ata (pushtetmbajtësit në Teheran, shën.red.) kanë treguar shumë kujdes të mos përzihen shumë në luftën e Gazës. Dhe sulmi kundër Izraelit ishte më shumë një gjë simbolike, se sa një sulm që donte vërtet të sillte dëme.”