Agjencia federale amerikane që ka për detyrë mbikëqyrjen dhe modernizimin e arsenalit bërthamor të Shteteve të Bashkuara do të dërgojë në pushim të detyruar nga puna pjesën më të madhe të stafit të saj që nga e hëna, për shkak të vazhdimit të bllokimit të qeverisë amerikane, ka njoftuar Departamenti i Energjisë.

Rreth 1400 punonjës të Administratës Kombëtare për Sigurinë Bërthamore (NNSA) do të marrin njoftime për pushim të detyruar, ndërsa më pak se 400 punonjës do të mbeten në detyrë për të garantuar sigurinë e arsenalit bërthamor, tha për CNN zëdhënësi i Departamentit të Energjisë, Ben Dietderich.

“Që nga krijimi i saj në vitin 2000, NNSA nuk ka pushuar kurrë punonjës federalë gjatë mungesave të financimit”, tha Dietderich.“Këtë herë, nuk kemi më zgjidhje tjetër. E kemi zgjatur financimin sa më shumë që kemi mundur”.

Pushimet do të prekin fillimisht qendrat ku montohen armët bërthamore, si Pantex në Teksas dhe Y-12 në Tenesi. Këto impiante kërkojnë ekipe të mëdha për prodhimin e armëve, ndaj mungesa e stafit do t’i detyrojë ato të hyjnë në një regjim “mbylljeje të sigurt”.

Sipas burimeve të brendshme të agjencisë, kontraktorët do të vazhdojnë punën vetëm në mënyrë minimale derisa të përfundojnë fondet e tyre. “Ritmi ditor i mbikëqyrjes federale, miratimet, monitorimi dhe kontrolli i kontraktorëve, do të ndalet plotësisht, sepse njerëzit përgjegjës do të jenë në pushim”, tha një burim tjetër i NNSA-së.

Faza e parë e ndërprerjeve do të nisë të hënën, por ndikimi më i rëndë pritet pas datës 28 tetor, kur pritet të mbarojnë fondet edhe për kontraktorët. Në atë moment, agjencia nuk do të jetë më në gjendje t’i dorëzojë armët Departamentit të Mbrojtjes. “Gjithçka do të bllokohet”, paralajmëroi një nga burimet e CNN.

Ndërprerja e operacioneve në mes të procesit të ndërtimit apo çmontimit të një arme bërthamore përbën rrezik të lartë teknik. “Ka disa hapa që duhen ndjekur për ta mbyllur në mënyrë të sigurt, dhe pastaj përsëri për ta rihapur”, shpjegoi burimi. “Nuk është si të ndezësh një dritë, kërkon kohë dhe kujdes”.

Për momentin, sipas burimeve të NNSA-së, nuk ka ndonjë kërcënim të menjëhershëm për sigurinë kombëtare. “Arsenali bërthamor është i besueshëm dhe mund të përmbushë funksionin e tij”, u shpreh njëri prej tyre. “Por nëse nuk mund të vazhdojmë modernizimin dhe mirëmbajtjen, besueshmëria e tij do të cenohet me kalimin e kohës”.

Ndërkohë, personeli i sigurisë që ruan impiantet dhe materialet bërthamore do të vazhdojë punën normalisht. Megjithatë, ndalimi i operacioneve në Pantex dhe Y-12 do të vonojë ndjeshëm projektet e modernizimit të armëve bërthamore të SHBA-së, një prioritet i rëndësishëm për Departamentin e Mbrojtjes.

“Sa më gjatë të zgjasë mbyllja e qeverisë, aq më të rënda do të jenë pasojat për mbajtjen e stafit dhe për përpjekjet e modernizimit të armëve, të cilat janë thelbësore për sigurinë kombëtare”, shtoi Dietderich.

Në radhët e stafit të NNSA-së mbizotëron zhgënjim i thellë. “Ka shumë pakënaqësi dhe zhgënjim që Kongresi nuk ka arritur ende një marrëveshje”, tha një prej punonjësve. “Sidomos kur në lojë është siguria kombëtare e vendit”.

Oqeani Atlantik- Për dekada të tëra mbetje bërthamore janë hedhur në Atlantik. Tani është gjetur fuçia e parë nga qindra mijëra që mendohen të jenë në tabanin e detit. Pak dihet për gjendjen e tyre.

Në kërkimet për mbetje bërthamore të hedhura dekada më parë, studiuesit kanë zbuluar dhe lokalizuar tashmë më shumë se 1. 000 fuçi në Atlantikun Verilindor, sipas një zëdhënëseje të organizatës franceze kërkimore CNRS. Ekipi ndërkombëtar i kërkimit u nis nga Bresti, Franca perëndimore, në mesin e qershorit me anijen “L’Atalante” drejt zonës kërkimore në pellgun e Evropës Perëndimore të Atlantikut. Për katër javë ata janë në kërkim të fuçive me mbetje bërthamore për të vlerësuar ndikimin e tyre në ekosistemin lokal.

Mes viteve 1950 dhe 1980, disa shtete i hodhën mbetjet bërthamore thjesht në oqean. Në atë kohë, thellësitë e oqeaneve dukeshi si një zgjidhje e leverdisshme dhe e thjeshtë për asgjësimin e mbetjeve bërthamore të gjeneruara nga zhvillimi industrial dhe laboratorët – të paktën aty ku oqeani konsiderohej gjeologjikisht i qëndrueshëm.

Vetëm në vitin 1993 u ndalua përfundimisht hedhja e mbetjeve bërthamore në oqean. Besohet se të paktën 200.000 fuçi të tilla gjenden vetëm në Atlantikun Verilindor – në një thellësi prej 3.000 deri në 5.000 metra. Megjithatë, vendndodhja e saktë e mbetjeve bërthamore është e panjohur. Po ashtu pak dihet për gjendjen e fuçive dhe nëse ato ndodhen më vete apo të grupuara.

Studiuesit po hulumtojnë ndikimin në mjedis

Studiuesit aktualisht po eksplorojnë zonën ku ndoshta ka rënë gjysma e mbeturinave. Ekipi synon të krijojë një hartë të fuçive të mbeturinave bërthamore të gjetura dhe të marrë mostra të shumta nga uji, shtrati i detit dhe kafshët. Në këtë ekspeditë ata mbështeten nga roboti autonom zhytës Ulyx, i cili është i pajisur, ndër të tjera, me një kamerë për imazhe 3D dhe një sistem sonor për gjetjen e objekteve.

Patrick Chardon, kreu i projektit NODSSUM-Nuclear Ocean Dump Site Survey Monitoring, Monitorimi i Vendndodhjes së Mbeturinave Bërthamore në Oqeani, mendon se radioaktiviteti në shumicën dërrmuese të mbetjeve bërthamore në Atlantikun e Veriut do të jetë zhdukur praktikisht pas rreth 300 deri në 400 vjetësh. Fuçitë u projektuan për t’i bërë ballë presionit të oqeanit të thellë, por jo për ta mbajtur vërtet brenda radioaktivitetin. Chardon ka dyshime, se radioaktiviteti mund të ketë dalë nga kontejnerët prej kohësh.