Gjatë Luftës së Vietnamit, mes hijeve të një robërie të pamëshirshme, ishte një burrë që të gjithë e kishin nënvlerësuar.

Ai quhej Douglas Bent, nënoficer i Marinës së Shteteve të Bashkuara. E kishin kapur, burgosur, hedhur një sy të shpejtë dhe e kishin gjykuar menjëherë. Mjaftoi një vështrim për t’i vënë një etiketë mizore: e konsideruan i ngadalshëm, i hutuar, i padobishëm. E quanin “idioti”. Por Douglas po luante rolin më të rrezikshëm dhe më të mençur të jetës së tij.

Ai bënte sikur nuk kuptonte pyetjet. Përgjigjej me fjalë të çoroditura, me sytë bosh, dhe përsëriste pa pushim një këngë të thjeshtë:

“Na fermën e vjetër ia ia o…” (“Old MacDonald had a farm, E-I-E-I-O…”).

Vietnamezët u bindën se ishte i sëmurë mendërisht. Dhe, të mbushur me arrogancë, e lanë mënjanë. Askush nuk e rrihte më. Askush nuk e pyeste më. Ishte vetëm një “budalla i varfër” që s’ia vlente të merrej me të.

Por pas atyre syve të humbur, fshihej një mendje jashtëzakonisht e kthjellët. Douglas vëzhgonte, dëgjonte, memorizonte. Çdo i burgosur i ri që mbërrinte, çdo emër i pëshpëritur në errësirë, çdo fytyrë e gdhendur nga frika: ai i ruante të gjitha. Për të mos i harruar, i lidhte çdo emër me melodinë që përdorte si mburojë.

“Na fermën e vjetër…” u bë sistemi i tij sekret. Një strofe për çdo njeri. Një varg për çdo jetë.

Kur, pas viteve robërie, Douglas u lirua dhe u kthye në Shtetet e Bashkuara, askush nuk e priste atë që do të ndodhte. Në një sallë plot oficerë dhe familjarë që prisnin përgjigje, ai u ngrit në këmbë… dhe nisi të këndonte. E njëjta këngë që i kishte shpëtuar jetën, u kthye në një kod. Njëri pas tjetrit, emrat filluan të dilnin nga kujtesa e tij, përmes muzikës.

Dyqind e pesëdhjetë e gjashtë emra.

Dyqind e pesëdhjetë e gjashtë të burgosur lufte.

Shumë prej tyre ishin shpallur të zhdukur përgjithmonë.

Falë tij, ato jetë u njohën më në fund. Familjeve, që kishin jetuar me dhimbjen e pasigurisë, iu kthye shpresa. Douglas nuk kishte harruar kurrë. Nuk ishte dorëzuar kurrë.

Douglas Bent nuk kishte qenë kurrë një idiot. Ai kishte qenë një gjeni i heshtur, një luftëtar i shpirtit. Kishte shndërruar një këngë fëmijësh në një akt të fuqishëm rezistence. Dhe heshtjen e tij në një këngë shpëtimi.

“Babai im më braktisi, më përqeshën për trupin tim… e megjithatë unë mbusha stadiumet duke kënduar për atë që më bullizonin.”

U rrita në një lagje të varfër në Tottenham, Londër. Nëna ime ishte shumë e re kur më lindi, punoi shumë, duke pastruar shtëpi për të më ushqyer. Babai im? Ai u zhduk në ajër. Dhe sa herë që shihja një shoqe timen me babanë e saj, ndjeja një boshllëk që më dhembte më shumë se uria. Në moshën 9 vjeç, zbulova se zëri im ishte ndryshe. Në moshën 14 vjeç, po shkruaja këngë për të shprehur atë që lotët nuk mund ta shprehnin.

Nuk isha kurrë vajza “perfekte” për industrinë e muzikës. Ata thanë se isha shumë e shëndoshë, se nuk kisha pamjen e duhur. Një producent më tha në fytyrë: “Ke një zë të bukur, por nuk dukesh si yll.” Më theu. Qava në banjo, por pastaj shkrova. Dhe shkrova me më shumë zemërim, më shumë dhimbje, më shumë zjarr. I shkrova këngët e albumit të parë me një zemër të thyer. Tekstet e albumit të dytë me një shpirt të shkatërruar. Por të dy

Në fillim, gjithçka ishte perfekte.

Ajo e quante “vjehrra”, e ndihmonte me pazarin, e bënte të qeshte në tavolinë, i sillte lule.

Mendoi e lumtur: “Më në fund, djali im gjeti një grua që e do dhe më respekton.”

Pastaj, ngadalë, ato “lule” filluan të vyshken dhe kështu ndodhi edhe me mirësinë e saj.

Një ditë ai i tha të mos hynte në kuzhinë.

Një ditë tjetër, të mos fliste.

Pastaj, se s’duhej të ndërhynte në rritjen e djalit të saj.

Dhe më në fund se duhej të largohej. Se nuk kishte më hapësirë. Se ata kishin nevojë për “privatësi”.

Djali?

Asgjë, heshtje. Sytë ulur!

Dy valixhe në dorë. Të njëjtat që i kishte përdorur për t’i sjellë rroba të pastra kur ishte në universitet. Tani plot me gjërat e saj, sikur të ishte thjesht një ndërhyrëse.

Ajo u largua në heshtje.

Pa qarë.

Pa bërë skenë, por me një dhimbje që peshon më shumë se çdo valixhe: dhimbja e tradhtisë nga dikush që e do.

Nga dritarja, ajo i pa.

Buzëqeshur.

E lehtësuar.

Sikur të ishin “çliruar nga një problem”.

E njëjta grua që dikur kishte dhënë gjithçka tani dukej e pavlerë.

Por ajo që nuk e kishin kuptuar është se në ato valixhe nuk kishte vetëm rroba, kishte edhe dokumente të shtëpisë.

Sepse ajo shtëpi ishte regjistruar në emrin e saj.

Dhe disa ditë më vonë, pa thënë asnjë fjalë, ajo e shiti.

Dhe burri që e kishte nxjerrë jashtë u dëbua bashkë me gruan e tij…

Me gjithë buzëqeshjen që kishte përdorur për t’i thënë lamtumirë.

Atje, ajo kuptoi diçka: respekti nuk kërkohet.

Meritohet dhe mbrohet.

Sepse kur zemra e një nëne thyhet ajo nuk bërtet.

Ajo vepron.

Morali:

Respektoni ata që ju dhanë një strehë mbi kokë para se t’ia dorëzoni çelësat dikujt të ri.

Sepse ata që vijnë nga jashtë nuk sjellin gjithmonë dashuri.

Ndonjëherë vijnë për të pushtuar dhe për të dëbuar ata që ishin “bezdisës”.

Dhe nëse një ditë e nxjerr jashtë nënën tënde për të kënaqur dikë tjetër, shpreso që heshtja e mungesës së saj, të mos bërtasë brenda teje kur të jetë tepër vonë.

Luciana ishte një kamariere e re nga Argjentina, një nënë beqare vetëm njëzet vjeçe, e braktisur nga babai i vajzës së saj. Në Shtetet e Bashkuara, ajo luftonte çdo ditë për të siguruar jetesën.

Një natë, ndërsa po punonte pas banakut, një i ri iu afrua dhe e pyeti nëse mund të “fshihej” atje me të. Ai ishte aktor, shpjegoi ai, dhe në bar kishte gazetarë dhe njerëz kuriozë që e kishin njohur. Ai ishte i bezdisur dhe disi i mbingarkuar nga fama, e cila ishte ende e re për të.

Luciana nuk kishte idenë se kush ishte ai, por ajo i buzëqeshi dhe iu përgjigj:
“Mund të qëndrosh, por të paktën më ndihmo!”

Ai menjëherë filloi punën: të bënte kokteje, t’u shërbente klientëve, të lante dhe të fshinte enët. Ata e kaluan mbrëmjen duke folur sikur ta kishin njohur njëri-tjetrin përgjithmonë. Në fund të turnit, Luciana e pyeti se si quhej.
“Matt Damon,” u përgjigj ai.

Ata nuk janë ndarë kurrë që atëherë: tani janë të martuar prej tetëmbëdhjetë vjetësh dhe kanë katër vajza. Ai gjithashtu adoptoi vajzën e saj të parë. Një histori dashurie e nxjerrë drejtpërdrejt nga një film… që filloi pas një banaku…
Nëpërmjet Ishte një ëndërr.
E lexuam në faqen e Cinephile

Kur isha rreth katër vjeç, u tmerrova nga përralla e Hansel dhe Gretel. Si mundet një nënë t’i braktisë fëmijët e saj në pyll, edhe nëse familja nuk kishte asgjë për të ngrënë? Në një farë mënyre kjo dukej edhe më keq se fakti që një figurë gjyshe do të fuste në kurth të njëjtët fëmijë dhe do të përpiqej t’i hante. Ndoshta do të thotë që nuk kam menduar shumë për babanë në histori. Në versionin e Brothers Grimm, ai proteston për idenë e lënies së fëmijëve: megjithatë nëna e bën këtë gjithsesi. Në çdo rast , në një shoqëri patriarkale në të cilën nënat ndërtohen si të dashura dhe të kujdesshme, braktisja e saj e fëmijëve ishte shumë më tronditëse .

Dy dekada më vonë, hasa në L’amore molesto (Dashuri shqetësuese) të Elena Ferrantes kur studioja italisht. Unë u mahnita nga historia e brendshme, ambivalente, e ndjerë thellë e marrëdhënies midis një nëne dhe vajzës së saj. Ferrante do të vazhdonte të botonte disa romane të tjera, duke përfshirë serialin e famshëm Miku im i shkëlqyer , në të cilin ajo vazhdoi të hetonte mëmësinë, me gjithë bukurinë dhe shëmtinë e saj. Përsëri, unë isha po aq i shqetësuar dhe i magjepsur nga këto nëna ‘të panatyrshme’ që kishin ndjenja kaq të ndërlikuara ndaj fëmijëve të tyre.

Në kërkimin tim, gjeta disa histori të nënave ‘të liga’, të cilat vranë ose braktisën fëmijët e tyre. Do të shkruaj më shumë vrasje të fëmijëve një herë tjetër, pasi është një temë magjepsëse më vete. (Mund të lexoni pak për lidhjen e tij me mamitë këtu dhe në përfaqësimet artistike këtu .) Dhe as mos më bëni me njerkat! Për momentin, megjithatë, do të doja të mendoja për nënat e hershme moderne që zgjodhën të braktisnin fëmijët e tyre, pasi më duket intriguese ambivalenca e tyre. Përrallat si Hansel dhe Gretel janë një pikënisje e mirë. Siç na tregon historia, fëmijët u braktisën nga nevoja: prindërit nuk kishin mundësi t’i ushqenin.

Kjo është një e dhënë interesante për arsyet socio-ekonomike që qëndrojnë pas kësaj braktisjeje. Historianët kanë argumentuar prej kohësh se në kohët paramoderne, të kesh fëmijë jashtë martese ishte një shkak i turpit të thellë, që do t’i sillte gruas poshtërim dhe përbuzje. Pra, nëse keni qenë një grua e pamartuar që ka mbetur shtatzënë, mund të dëshironi ta fshehni shtatzëninë, të lindni në fshehtësi dhe ta braktisni fëmijën sa më shpejt të jetë e mundur. Ose kështu shkon historia. Kjo është një hipotezë e vlefshme dhe e arsyeshme dhe besoj se shpjegon situatën në të cilën u gjendën shumë njerëz. Megjithatë, nuk është e vetmja dhe as, do të argumentoja, arsyeja më e përhapur pse fëmijët braktiseshin.

Le të kthehemi te Hansel dhe Gretel, siç e dimë të gjithë historinë. Mosha e tyre nuk specifikohet asnjëherë, por do të supozoja se ishin nga katër deri në gjashtë vjeç. E njëjta gjë vlen edhe për Little Thumbling dhe përralla të tjera të ngjashme: këto nuk ishin foshnja. Ata nuk u lanë sepse nëna donte të fshihte ekzistencën e tyre. Ndërsa përrallat ofrojnë shumë shpjegime simbolike dhe psikologjike (të cilat u zhvilluan më vonë nga romancierë të mrekullueshëm si Ferrante), ato janë gjithashtu plot me shqetësime të jetës reale . Leximi fjalë për fjalë i përrallave mund të jetë i dobishëm. Fëmijët u braktisën sepse nuk kishte bukë të mjaftueshme për t’i ushqyer. Nuk është për t’u habitur që numri i foshnjave u rrit kur kushtet ekonomike ishin të vështira, kur rriteshin çmimet (siç është kostoja e bukës) dhe kur dimri ishte veçanërisht i gjatë dhe i vështirë. Duke u kthyer në moshën e fëmijëve, megjithëse kishte shumë foshnje në mesin e tyre, shumica e foshnjave të foshnjave ishin foshnja më të rritura, jo të sapolindur. Kjo hedh poshtë idenë se lindjet sekrete jashtë martese janë rregull. Siç kam shkruar kohët e fundit , nënat e sapolindura kishin tendencën të kishin një periudhë të shtrirë prej të paktën një muaji, gjatë së cilës nuk dilnin nga shtëpia, duke e bërë të vështirë braktisjen e fëmijëve.

Kur prindërit vendosën të braktisin fëmijët e tyre, qoftë për shkak të statusit jolegjitim të fëmijës apo varfërisë së familjes, ku i lanë ata? Përsëri, Hansel dhe Gretel vijnë në mendje, së bashku me shumë histori të tjera. Me siguri prindërit e tyre nuk e kishin ndërmend që ata të gjendeshin e të kujdeseshin në mes të pyllit? Duket më shumë sikur nuk u gjetën. Fëmijët (dhe veçanërisht foshnjat) të mbetura në pyll ose në vende të tjera jomikpritëse, si p.sh. prive ose rrugë ishin përjashtim: këto ishin tentativa të mundshme për të vrarë foshnjat. Nëse keni nevojë të braktisni fëmijën tuaj dhe dëshironi që dikush ta gjejë dhe të kujdeset për të, ka shumë vende më të mira për të zgjedhur. Dokumentet arkivore dëshmojnë se u gjetën në kisha, spitale, përballë shtëpive aristokrate dhe pranë manastireve: vende ku mund të zbuloheshin shpejt dhe të kujdeseshin për to. Shumë nga këta fëmijë ishin të pastër, të shëndetshëm dhe të veshur mirë, shpesh të shoqëruar me shënime ku thuheshin emrat e tyre dhe nëse ishin pagëzuar apo jo.

Nëse mendojmë për Londrën midis shekujve 16 ^dhe 18 ^, popullsia po rritej me shpejtësi. Vlerësohet se çdo vit në qytet gjenden rreth një mijë fëmijë të braktisur. Famullitë kishin rrjetet e tyre të infermierëve dhe nënave kujdestare që mund të kujdeseshin për fëmijët, por shpesh kjo nuk mjaftonte. Themelimi i Spitalit Foundling me emrin e duhur në Londër në 1739 (dhe disa të tjerë që e pasuan) tregon rritjen e fëmijëve të braktisur dhe mënyrën se si autoritetet u përpoqën të merren me situatën. Këta fëmijë janë shpesh të lehtë për t’u gjetur në arkiva, pasi shumë u emëruan sipas famullive ku u gjetën dhe më vonë u pagëzuan. Foshnjat e mbetura në Kishën e Tempullit, për shembull, zakonisht kishin ‘Tempull’ si mbiemër. (Kjo ju bën të pyesni veten për origjinën e familjes së adhurueshme Shirley Temple, apo jo?)

Megjithatë, problemi i fëmijëve të braktisur vazhdonte. Nëse përjashtojmë çështjen e fëmijëve jashtëmartesor, kishte shumë arsye socio-ekonomike pse njerëzit mund të zgjidhnin të braktisnin fëmijët e tyre. Varfëria ekstreme, si në rastin e Hansel dhe Gretel, ishte një prej tyre. Por nënat paramoderne mund të përballen papritur me rrethana të vështira. Vejushëria gjatë ose menjëherë pas shtatzënisë (ose kur burri thjesht u largua) mund ta bëjë një grua të paaftë të kujdeset për fëmijën e saj. Në një kohë në të cilën ekzistonin pak dispozita ligjore për të ndihmuar këto gra, çfarë opsionesh kishte? Megjithatë, nëse nëna e një foshnjeje zbulohej, kishte të ngjarë që ajo të përballej me dënimin (çdo gjë nga varri deri te burgimi). 

Historianët zakonisht janë të shpejtë për të thënë se gjërat janë pak më të komplikuara nga sa mund të mendojnë njerëzit. Gjithashtu na pëlqen të themi se, në fakt, kjo nuk është diçka e re… dhe më pas fillojmë monologët e gjatë. Fëmijët u braktisën (dhe janë) nga prindërit e tyre për arsye të shumta, duke përfshirë presionet shoqërore si gjendja martesore e një gruaje, ose arsye thellësisht psikologjike dhe individuale. Megjithatë, mund të na mungojë pylli për pemët kur fokusohemi shumë tek nënat individuale. Nëse prindërit e Hansel dhe Gretel do të kishin mjaft ushqim për të gjithë, a do t’i kishin lënë fëmijët vetëm në pyll? pyes veten. Nëse mëmësia moderne nuk do të ishte kaq gjithëpërfshirëse dhe konsumuese, a do të luftonin kaq shumë femrat si protagonistet e Elena Ferrantes? Pyes veten edhe për këtë.

Hansel dhe Gretel mishërojnë shumë nga frikërat tona shoqërore dhe individuale, jo më pak se njerëzit që ne supozojmë se do të kujdesen për ne mund të na braktisin për fatin tonë. Megjithatë, ata sugjerojnë gjithashtu se problemet sistematike, socio-ekonomike mund të qëndrojnë pas zgjedhjeve të paimagjinueshme të vështira, siç është braktisja e një fëmije. Kush e di, ndoshta shumë nga këto ‘nëna të panatyrshme’ në të kaluarën tonë ishin thjesht njerëz që nuk gjenin një alternativë, që nuk kishin mundësi të ushqenin fëmijët e tyre. Ndoshta duhet të jemi simpatikë ndaj atyre që i lënë fëmijët e tyre në pyll – kush e di se nga çfarë mund të përpiqen t’i shpëtojnë?

Policia sekrete kineze ishte e sjellshme kur telefonoi për të paralajmëruar një burrë të njohur si “A”. Ata e paralajmëruan ish-banorin kinez “të mos e teprojë” në kritikat e tij ndaj qeverisë së tyre ose politikave të saj, tani që është larguar nga vendi.
Por “A”, i cili jeton në mërgim të vetë-imponuar në Japoni, është më i frikësuar kur dëgjon se ata vizituan prindërit e tij në Pekin.

“Ka pasur raste që ata shkojnë në shtëpinë e prindërve të mi dhe pyesin për mua, duke frikësuar familjen time”, shprehet ai për The Telegraph, duke shtuar “jam shumë i shqetësuar se ata mund të dëmtojnë prindërit e mi ose njerëzit e tjerë në familjen time”.

“A” është një ish-akademik 52-vjeçar, i cili u përfshi në aktivitete të të drejtave të njeriut në Kinë derisa tërhoqi vëmendjen e autoriteteve.
Disidenti dëshiron të mbajë një profil të ulët dhe nuk dëshiron që emri i tij të publikohet, por thotë se ai mbetet i përkushtuar për arritjen e lirisë dhe demokracisë në atdheun e tij.

Vendosmëria e tij vjen me gjithë kërcënimet dhe frikësimet e vazhdueshme nga Partia Komuniste në pushtet, të cilat nuk ndalen as për emigrantët kinezë që kanë ikur nga represioni.
“Miqtë më kanë thënë se kanë marrë edhe kërcënime me telefon ose përmes rrjeteve sociale, ndërsa disa kanë gjetur fletëpalosje në kutitë postare jashtë shtëpive të tyre ku thuhej “E di që jetoni këtu”, tha “A”.

Ai u transferua në Tokio në vitin 2022 me gruan dhe dy fëmijët e tij dhe tani drejton një librari.
Në të njëjtën kohë, ai shkruan dhe prodhon materiale në internet për represionin në Kinë dhe mundësinë e një tranzicioni në demokraci, ndërsa interviston mërgimtarët e tjerë për përvojat e tyre të sundimit autoritar.
“E kam marrë për detyrë të shpëtoj vendin tim me fjalën time dhe do të vazhdoj të bëj komente qytetare”, tha ai.

Përvojat e “A” nuk janë unike në Japoni, sipas një raporti të publikuar më 10 tetor nga Human Rights Watch.
Intervistat me dhjetëra të mërguar kinezë, duke përfshirë njerëz nga pakicat e persekutuara nga Xinjiang, Tibet dhe Mongolia e Brendshme, zbuluan një model telefonatash ose mesazhesh kërcënuese në platformën e mediave sociale WeChat.
Disa të intervistuar raportuan gjithashtu se të afërmit në Kinë kërcënoheshin ose u bëhej presion. Për më tepër, Kina thuhet se operon një numër “stacionesh policore” jozyrtare të maskuara si biznese legjitime në Japoni.

Teppei Kasai, një zyrtar i Human Rights Watch në Tokio, tha se “autoritetet kineze duket se kanë pak skrupuj për të heshtur njerëzit nga Kina që jetojnë në Japoni, të cilët kritikojnë abuzimet e Pekinit”.
Në një rast, një mërgimtar tibetian që promovon kulturën e tyre në kulturë iu tha se do të duhej të ktheheshin në Tibet për të përfunduar dokumentacionin kur të përpiqeshin të rinovonin pasaportën e tyre në ambasadën kineze.

Një aktivist i demokracisë në Hong Kong, i cili u arratis në Tajvan dhe më vonë u transferua në Japoni, u kontaktua vazhdimisht nga ambasada kineze, ku zyrtarët i ftuan ata të vizitonin “për të marrë dokumente të rëndësishme”.
Nga frika e ndalimit ose ndëshkimit, të dy individët refuzuan të ndiqnin udhëzimet e ambasadës.
Human Rights Watch i bëri thirrje qeverisë japoneze të bëjë më shumë për të mbrojtur emigrantët kinezë që u larguan nga vendi për shqetësime sigurie.

“A” tha se presioni ndaj qytetarëve kinezë që jetojnë në mërgim është rezultat i “natyrës diktatoriale” të Partisë Komuniste Kineze.
“Ata duan të kufizojnë lirinë e secilit, të ruhen nga kundërshtarët e tyre dhe të sigurojnë uniformitetin e mendimit dhe sigurinë politike, por në fakt kjo është vetëm një mënyrë për të ruajtur pushtetin e tyre”, tha ai për Telegrafin.
“Unë nuk jam shumë i shqetësuar ndërsa jam në Japoni, por nuk mendoj se mund të kthehem në Kinë,” tha ai, duke shtuar “kam frikë se do të më ndalojnë të largohem përsëri dhe do të më arrestojnë dhe dënojnë për ndonjë shkelje.”