SHKUP- Qindra maqedonas kanë marshuar të martën mbrëma në Shkup kundër ndotjes së ajrit, duke e akuzuar qeveritë e vendit për mostrajtimin e problemit të ajrit të ndotur që vazhdon të jetë kërcënim për shëndetin e qytetarëve.

Protestuesit e nisën marshimin nga Ministria e Mjedisit Jetësor dhe Planifikimit Hapësinor të Maqedonisë së Veriut, duke mbajtur pankarta në dorë me mbishkrime si: “Në Shkup jetojnë ndërtesa dhe automjete, vetëm ne njerëzit ngulfatemi” dhe “Partitë, a ju japin ajër të pastër?”, dhe vazhdua drejt Kuvendit para se ta mbaronin marshin para ndërtesës së Qeverisë.

Shkupi muajt e fundit vazhdimisht është renditur ndër qytetet më të ndotura në botë, sipas kompanisë botërore IQAir, e cila mat cilësinë e ajrit.

Organizatorët e protestës, përfshirë nismën “Qyteti i gjelbër human” dhe disa OJQ të tjera, theksuan se shkak për protestën janë rastet e shumta të vdekjeve të lidhura me ndotjen e ajrit, të cilat, sipas tyre, përbëjnë 17.7% të vdekshmërisë së përgjithshme në vend.

“Çdo vit në Maqedoninë e Veriut shënohen thuajse 4.000 raste të vdekjeve që shkaktohen për shkak të ekspozimit ndaj grimcave PM2.5”, thanë nga “Qyteti i gjelbër human”.

“Shumë shpesh përgjegjësit duan të thonë se nuk ka ndonjë shkop magjik për zgjidhjen e ndotjes. Por ne e dimë se ka një shkop të tillë, e ai është buxheti, i cili është mbi 6 miliard euro. Shpenzohen miliarda, ndërsa për ajrin asgjë. Pse? Për shkak se buxheti është i rezervuar për diçka tjetër”, deklaroi Jane Dimeski nga “Mundësi për Qendrën”.

Ata gjithashtu thanë se kanë kaluar 14 vjet nga vendosja e stacionit të parë për matje të ndotjes së ajrit në rrugën “Maqedonia” në Shkup, ndërsa që atëherë deri më tani problemi mbetet i njëjtë.

“Qeveritë dhe politikanët ndërrohen, ndërsa ajri i ndotur mbetet njësoj”, tha një qytetar.

Ata i paraqitën disa kërkesa, ndër të cilat, që Qeveria ta detyrojë Drejtorinë për Punë Hidrometeorologjike në Maqedoninë e Veriut (DPHM) të nisë parashikimin e inversioneve të temperaturave në luginat.

Gjithashtu, u kërkua që një numër i madh shkollash dhe çerdhesh në vend, veçanërisht në kryeqytet dhe komuna, të kalojnë në sisteme ngrohjeje ekologjike, duke zëvendësuar naftën dhe mazutin që përdoren aktualisht.

Rrjedhimisht, gjatë stinës së dimrit, përveç Shkupit edhe qytete tjera si, Manastiri, Tetova, Gostivari, Kërçova, apo edhe Ohri, kanë përqendrime të larta të grimcave PM2.5 dhe PM10.

Nga aspekti shëndetësor, në fillim të vitit 2024 Instituti i Shëndetit Publik publikoi raportin “Ndotja e ajrit në Republikën e Maqedonisë së Veriut dhe rreziqet ndaj shëndetit”, sipas të cilit pothuajse 18 për qind e vdekshmërisë së përgjithshme në Maqedoninë e Veriut mund t’i atribuohet ekspozimit ndaj përqendrimeve aktuale të grimcave PM2.5.

Të dhënat e fundit nga Agjencia Evropiane e Mjedisit Jetësor (EEA) tregojnë se ajri i ndotur është shkaktar i mbi 5000 vdekjeve të parakohshme në Maqedoninë e Veriut./REL

Shënim: Disa imazhe gjenden nga interneti, që konsiderohen të jenë në domenin publik. Nëse dikush pretendon pronësinë, ne do të citojmë autorin, ose, sipas kërkesës, do të heqim menjëherë imazhin.

Mijëra njerëz demonstruan në Tel Aviv, duke kërkuar lirimin e pengjeve të mbajtura nga Hamasi në Gazë.

Organizatorët e tubimit thanë se protesta synon të ushtrojë presion mbi qeverinë për të arritur negociatat me Hamasin islamik palestinez dhe për të rikthyer njerëzit që mbaheshin peng në Gazë.

Gjatë sulmit, në jug të Izraelit më 7 tetor, Hamasi dhe grupet e tjera ekstremiste vranë 1200 njerëz dhe morën peng 250 të tjerë në Rripin e Gazës. Izraeli beson se rreth 120 pengje janë ende atje, por shumë prej tyre ndoshta nuk janë më gjallë.

Masakra e paprecedentë shkaktoi luftën në Gazë, me udhëheqësit izraelitë që thanë se ata ende synojnë të zhdukin Hamasin. Sipas autoritetit shëndetësor të kontrolluar nga Hamasi, rreth 38 098 palestinezë janë vrarë deri më tani dhe 87 705 të tjerë janë plagosur në Gazë. Kjo shifër përfshin si luftëtarët ashtu edhe civilët.

Negociatat indirekte midis Izraelit dhe Hamasit synojnë jo vetëm shkëmbimin e pengjeve, por edhe arritjen e një armëpushimi në Gazë.

Bisedimet po rezultojnë të vështira, pjesërisht pasi Hamasi po bën thirrje për t’i dhënë fund të gjitha armiqësive – si kusht për një marrëveshje pengjesh. Megjithatë, kohët e fundit, Hamasi duket se ka treguar më shumë fleksibilitet, duke ndezur shpresën në Izrael se negociatat mund të kenë sukses.

Ndërkohë kritikët e kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu thanë se ai po kundërshton armëpushimin në mënyrë që të qetësojë partnerët e koalicionit ultra-fetarë dhe të ekstremit të djathtë, të cilët refuzojnë t’i bëjnë lëshime Hamasit.

Gjatë javëve të fundit, rreth gjysma e shteteve anëtare të Bashkimit Evropian kanë parë fermerë që protestojnë  kundër politikave të tyre bujqësore përkatëse kombëtare dhe evropiane. Të hënën, ministrat e bujqësisë nga blloku po takohen në Bruksel për të adresuar protestat.

Megjithatë, arsyet e demonstratave ndryshojnë shumë. Në Gjermani , për shembull, fermerët janë të mërzitur për një ulje të planifikuar të subvencioneve për karburantin dizel. Në Poloni dhe vende të tjera të Evropës Lindore, ata po bllokojnë rrugët dhe pikat kufitare sepse duan të parandalojnë importet e lira nga Ukraina .

Shoqata evropiane e fermerëve, COPA, bën thirrje për rregulla më pak të rrepta mjedisore, më pak burokraci në politikën bujqësore të BE-së dhe kushte më të mira në konkurrencën ndërkombëtare.

Ursula von der Leyen, presidentja e Komisionit Evropian , dega ekzekutive e BE-së, tashmë ka reaguar dhe ka tërhequr një ligj të propozuar që do të kishte përgjysmuar përdorimin e pesticideve në Evropë.

Por shumica e fermerëve duan më shumë se kaq – më shumë përjashtime dhe më pak rregullore. Vitin e kaluar, kreu i lëvizjes së fermerëve dhe qytetarëve në Holandë, Caroline van der Plas, vuri në dukje një çështje edhe më thelbësore.

“Njerëzit që na ofrojnë ushqimin tonë të përditshëm … përjashtohen si abuzues të kafshëve, helmues, shkatërrues të tokës dhe ndotës të mjedisit,” i tha ajo parlamentit holandez.

Javën e kaluar, Komisioni Evropian bëri propozime të reja për të hequr erën nga velat e protestave. Rregullat duhet të zbuten dhe bëhen përjashtime për ta bërë më të lehtë marrjen e subvencioneve.

Presioni “që ndihet aktualisht nga fermerët tanë punëtorë duhet të zbutet në mënyrë që siguria ushqimore të garantohet,” tha von der Leyen. “Thjeshtimi i politikës sonë bujqësore mbetet prioritet”.

Megjithatë, ministrat e bujqësisë dhe Parlamenti Evropian kanë miratuar së bashku strategjinë e ashtuquajtur “Farm to Fork”, e cila sjell shumë rregullore të reja për fermat.

Përfaqësimi i interesave të fermerëve në shtetet anëtare dhe në kryeqytetin e BE-së, Bruksel , është me ndikim. Deputetët konservatorë të qendrës së djathtë kanë mbajtur anën e fermerëve dhe grupi i qendrës së majtë gjithashtu sinjalizon mirëkuptim.

Por nuk është se rregullat, kundër të cilave fermerët po rebelohen, janë të gjitha gabimisht ekologjikisht dhe mjedisore, ose se ato erdhën nga hiçi, paralajmëroi politikania gjermane bujqësore Maria Noichl në një debat në Parlamentin Evropian. Megjithatë, ajo ende bëri thirrje për mbështetjen e fermerëve në shqetësimet e tyre.

“Le të shkojmë me ta në një kohë të vështirë të ndryshimit të klimës,” tha Noichl.

Nuk ka dyshim midis politikanëve të BE-së se sektori i bujqësisë ka nevojë për mbrojtjen e klimës, reduktimin e emetimeve dhe ndryshimet strukturore. Por si duhet bërë kjo?

Ndryshimet strukturore në bujqësinë evropiane kanë filluar prej vitesh, pasi numri i fermave po bie me shpejtësi – me një të tretën në 9.2 milionë që nga viti 2005. Megjithatë, sipërfaqja e kultivuar nuk është zvogëluar. Kjo do të thotë se ka më pak ferma, por ato po bëhen më të mëdha. Kjo nuk është vetëm një çështje e qëndrueshmërisë ekonomike. Shumë fermerë dalin në pension, dhe thjesht ka  mungesë të pasardhësve dhe fermerëve të rinj , edhe pse ata do të mbështeteshin nga subvencione të veçanta nga BE-ja.

Bujqësia evropiane prodhon teprica të mëdha dhe ato eksportohen me sukses. Sipas statistikave të Ministrisë gjermane të Bujqësisë, të ardhurat mesatare të fermerëve në Gjermani janë rritur ndjeshëm vitet e fundit. Inflacioni çoi në çmime më të larta për klientët në supermarkete dhe kostot e prodhimit u rritën më pak.

Një punëtor bujqësor në Gjermani fitoi të ardhura mesatare prej 43,000 € në vitin 2022. Megjithatë, të ardhurat në këtë sektor luhaten ndjeshëm në të gjithë BE-në. Të ardhurat e fermerëve në Spanjë apo Rumani janë dukshëm më të ulëta. Në Holandë, ato janë dukshëm më të larta.

BE-ja po injekton shumë para në bujqësi. Që nga viti 1962, të gjitha vendet anëtare kanë marrë vendime së bashku në sektorin e bujqësisë dhe politika bujqësore është në thelb të bllokut. Pjesa më e madhe e buxhetit të përbashkët, rreth një e treta, shkon për grante për fermerët dhe zhvillimin rural.

Edhe pse bujqësia përbën vetëm 1.6% të prodhimit ekonomik në BE, ajo merr rreth një të katërtën e të gjitha subvencioneve nga buxheti i rregullt. Në vitin 2022, 243 miliardë euro subvencione u derdhën në të gjithë sektorët e ekonomisë, 57 miliardë euro prej të cilave shkuan në ferma.

Subvencionet e larta sigurojnë që çmimet e ushqimeve në BE të jenë relativisht të ulëta dhe të qëndrueshme. Nëse fermerët do të kalonin kostot e tyre aktuale të prodhimit pa subvencione, çmimet do të rriteshin ndjeshëm dhe do të luhateshin shumë në varësi të situatës së të korrave. Parandalimi i kësaj ishte dhe është qëllimi i deklaruar i politikës bujqësore të BE-së.